တစ်ခါတလေမှာ လူတွေဟာ လူစုလူဝေးကြားထဲမှာ ရှိနေပေမယ့်လည်း ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ကမ္ဘာကြီးနဲ့ အဆက်အသွယ်ပြတ်တောက်နေသလို၊ လုံးဝ အထီးကျန်ဆန်နေသလို ခံစားရတတ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် မြင်သာတဲ့ ဒဏ်ရာတွေ မရှိဘဲ၊ ရင်ဘတ်ထဲမှာ စိတ်ထဲမှာ နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း စွဲထင်နေတဲ့ အနာတရတွေအပြည့်နဲ့ ရုန်းကန်နေရတဲ့ အချိန်မျိုးတွေမှာပေါ့။
…
…
စိတ်ဒဏ်ရာဆိုတာ ရုပ်ဝတ္ထုတစ်ခုလို ကိုင်တွယ်ပြလို့ရတဲ့အရာ မဟုတ်ပါဘူး။ သူက အတိတ်ကနေ လွင့်ပျံလာတဲ့ လေရိုင်းတစ်ခုလိုပါပဲ။ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ ဘယ်လောက်ပဲ သာယာနေပါစေ၊ လူတွေ ဘယ်လောက်ပဲ ပျော်ရွှင်နေပါစေ အဲဒီ လေရိုင်းတိုက်ခတ်ခံလိုက်ရတဲ့ အခိုက်အတန့်မှာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့စိတ်ဟာ ရုတ်တရက် မလုံခြုံတော့ဘူးလို့ ခံစားရတတ်ပါတယ်။
ရင်တုန်လာမယ်၊ လက်ဖျားခြေဖျားတွေ အေးစက်လာမယ်၊ အသက်ရှူရ ကျပ်လာမယ်။ ဘာမှန်းမသိတဲ့ ကြောက်ရွံ့မှုကြီးက လည်ပင်းကို လာညှစ်ထားသလို ခံစားရတတ်ပါတယ်။ ဒီလို မုန်တိုင်းဆန်တဲ့ အချိန်တွေ၊ ခံစားချက်တွေ လှိုင်းလုံးကြီးလို ရိုက်ခတ်လာတဲ့ အချိန်တွေမှာ ကျွန်တော်တို့ အလိုအပ်ဆုံးက ဘာလဲ။
အဖြေက ရှင်းပါတယ်။ အဲဒါဟာ “လုံခြုံတဲ့ ခိုလှုံရာ (Safe Space)” တစ်ခုပါပဲ။
…
…
ဘာကြောင့် လုံခြုံရာ ကမ္ဘာငယ်လေး လိုအပ်တာလဲ။
တချို့က ထင်တတ်ကြတယ်။ အခန်းအောင်းနေတာ၊ ကိုယ့်ကမ္ဘာလေးထဲ ကိုယ်နေတာဟာ ပြဿနာတွေကို ရှောင်ပြေးတာ၊ လက်တွေ့ဘဝကို ရင်မဆိုင်ရဲတာလို့ ထင်ကြပါတယ်။ တကယ်တော့ မဟုတ်ပါဘူး။
ပင်လယ်ပြင်မှာ မုန်တိုင်းမိနေတဲ့ လှေငယ်လေးတစ်စင်းဟာ ကျောက်ဆူးချပြီး ခဏတာနားခိုဖို့ ဆိပ်ကမ်းတစ်ခု လိုအပ်သလိုပါပဲ။ ဖုန်းဘက်ထရီ အားကုန်သွားတဲ့အခါ အားပြန်သွင်းသလိုမျိုး၊ နေ့စဉ်ဘဝရဲ့ ဖိအားတွေ၊ လူမှုရေး ပြဿနာတွေ၊ အတိတ်က နာကျင်မှုတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်ရလွန်းလို့ ရှေ့ဆက်လျှောက်ဖို့ ခွန်အားမရှိတော့တဲ့အခါ ခဏတာ ဝင်ရောက်ခိုနားပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်လည်ပြုစုပျိုးထောင်ဖို့ ကိုယ်ပိုင်ကမ္ဘာလေးတစ်ခု မရှိမဖြစ် လိုအပ်ပါတယ်။
…
…
လုံခြုံရာ ကမ္ဘာငယ်လေးကို ဘယ်လိုတည်ဆောက်မလဲ။
အဲဒီ လုံခြုံရာကို အပြင်ဘက် ပတ်ဝန်းကျင်က လူတွေ၊ အရာဝတ္ထုတွေဆီမှာပဲ အမြဲသွားရှာနေလို့ မရပါဘူး။ တစ်ပါးသူအပေါ် မှီခိုလွန်းတဲ့ လုံခြုံမှုဟာ အဲဒီလူ ထွက်သွားတဲ့အခါ ပြိုကျသွားတတ်ပါတယ်။ အခိုင်မာဆုံးနဲ့ အနွေးထွေးဆုံးသော ခိုလှုံရာဆိုတာ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်နဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ကိုယ်တိုင် ဖန်တီးတည်ဆောက်ယူရတဲ့ အရာမျိုးပါ။
၁။ စိတ်ကူးထဲက လုံခြုံရာဥယျာဉ်
လက်တွေ့ဘဝကြီး အရမ်းကြမ်းတမ်းလွန်းတဲ့အခါ ဒါမှမဟုတ် ကိုယ်က အပြင်ဘက်ကို ထွက်ပြေးလို့ မရနိုင်တဲ့ အခြေအနေမျိုး (ဥပမာ – လူအုပ်ကြီးထဲမှာ၊ အစည်းအဝေးခန်းထဲမှာ) ရောက်နေတဲ့အခါ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကူးဟာ အကောင်းဆုံး ထွက်ပေါက်ပါ။
စိတ်ပူပန်မှုတွေ တက်လာတဲ့အခါ မျက်စိမှိတ်၊ အသက်ကို ပြင်းပြင်းရှူသွင်းပြီး သင့်အတွက် အငြိမ်းချမ်းဆုံး နေရာတစ်ခုကို အသေးစိတ် ပုံဖော်ကြည့်ပါ။ လူသူကင်းမဲ့တဲ့ ပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သလို၊ ဆောင်းတွင်း မီးလင်းဖိုဘေးက သစ်သားအိမ်လေး ဒါမှမဟုတ် ငယ်ငယ်က စာအုပ်တွေပြည့်နေတဲ့ စာကြည့်ခန်းလေး စသဖြင့်ပေါ့။ အဲဒီနေရာမှာ လေတိုက်တဲ့ အထိအတွေ့၊ ပန်းရနံ့၊ ငှက်အော်သံလေးတွေအထိ အသေးစိတ် မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ အဓိကက အဲဒီနေရာလေးမှာ သင်ဟာ လုံးဝ လွတ်လပ်နေရမယ်၊ ဘယ်သူမှ လာမဝေဖန်နိုင်ဘူးဆိုတဲ့ ခံစားချက်ပါပဲ။
.
၂။ စိတ်ကိုပြန်လည်း အခြေချခြင်း
အတိတ်က စိတ်ဒဏ်ရာတွေဟာ အချိန်ခရီးသွားစက် တစ်ခုလိုပါပဲ။ လက်ရှိမှာ လုံခြုံတဲ့အခန်းထဲ ရောက်နေပေမယ့် စိတ်ကတော့ လွန်ခဲ့တဲ့နှစ်တွေဆီက နာကျင်ရတဲ့ အဖြစ်အပျက်တွေဆီကို ရောက်သွားတတ်ပါတယ်။ အဲဒီအခါ ပစ္စုပ္ပန်ကို ပြန်ရောက်လာဖို့ “အာရုံငါးပါး” ကို အသုံးချရပါမယ်။
🌱 ပတ်ဝန်းကျင်ကို သေချာကြည့်ပါ။ လေတိုက်လို့ လှုပ်နေတဲ့ သစ်ရွက်လေးတွေ၊ ဖန်ခွက်ရဲ့ ပုံပန်းသဏ္ဍာန်ကို သတိပြုပါ။
🌱 ထိုင်နေတဲ့ ကုလားထိုင်ရဲ့ အသား၊ စောင်လေးရဲ့ အထိအတွေ့ကို လက်နဲ့ စမ်းသပ်ကြည့်ပါ။
🌱 နားကိုစွင့်ပါ။ ကားသံ၊ မိုးရေကျသံ၊ နာရီလက်တံသံကို သေချာနားထောင်ပါ။
🌱 ကော်ဖီနံ့ ဒါမှမဟုတ် ကိုယ့်အင်္ကျီကရတဲ့ ဆပ်ပြာနံ့လေးကို ခပ်ပြင်းပြင်း ရှူသွင်းကြည့်ပါ။
ဒါဟာ သင့်ရဲ့စိတ်ကို အတိတ်ကနေ ပစ္စုပ္ပန်ကို ပြန်လည်ဆွဲခေါ်လိုက်ပြီး “ငါ အတိတ်မှာ မရှိတော့ဘူး၊ လက်ရှိမှာ လုံလုံခြုံခြုံ ရှိနေပြီ” လို့ ခန္ဓာကိုယ်ကို သတင်းပို့လိုက်တာပါပဲ။
.
၃။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်လည်ပွေ့ဖက်ခြင်း
ကြောက်ရွံ့တဲ့အခါ ပခုံးတွေ တင်းမာလာတာ၊ ဗိုက်ထဲက အောင့်လာတာတွေဟာ ခန္ဓာကိုယ်က မှတ်သားထားတဲ့ အကြောက်တရားတွေပါ။ လိပ်ပြာလေး တစ်ကောင်လို လက်မောင်းနှစ်ဖက်ကို ယှက်ပြီး ဘယ်ညာ တစ်လှည့်စီ ဖွဖွလေး ပုတ်ပေးတာမျိုး (Butterfly Hug) ဟာ အလွန် ထိရောက်ပါတယ်။
အသက်ကို ဖြည်းဖြည်းချင်း ရှူသွင်းပြီး၊ ရှူသွင်းတဲ့ အချိန်ထက် ပိုကြာအောင် လေကို ပြန်မှုတ်ထုတ်ပေးတာကလည်း တင်းမာနေတဲ့ အာရုံကြောတွေကို ချက်ချင်း ငြိမ်သက်သွားစေပြီး သင့်ခန္ဓာကိုယ်ဟာ သင့်အတွက် အလုံခြုံဆုံးနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာစေပါတယ်။
.
၄။ ကိုယ်ပိုင် နားခိုရာလေး ဖန်တီးခြင်း
အိမ်ကြီးတစ်အိမ်လုံး မဟုတ်ရင်တောင် အိမ်ရဲ့ ထောင့်လေးတစ်ထောင့် ဒါမှမဟုတ် ကိုယ့်အိပ်ခန်းလေးကို လုံခြုံတဲ့ ခံတပ်တစ်ခုအဖြစ် ဖန်တီးပါ။ ဒီနေရာလေးဟာ သင့်ရဲ့ ဘေးကင်းရာ နယ်မြေလေးပါပဲ။
ကိုယ်အကြိုက်ဆုံး၊ အနူးညံ့ဆုံး ခေါင်းအုံးလေးတွေ ထားပါ။ စိတ်ငြိမ်စေတဲ့ လာဗင်ဒါ ဒါမှမဟုတ် စံပယ်ပန်းနံ့ ဖယောင်းတိုင်လေးတွေ ထားပါ။ မီးရောင်ကို မှိန်မှိန်လေးပဲ ထွန်းပါ။ သီချင်းအေးအေးလေး ဖွင့်ထားပါ။ စိတ်ညစ်စရာတွေ ရှိလာရင် အပြင်လောကကြီးနဲ့ အဆက်အသွယ်ဖြတ်ပြီး အဲဒီနေရာလေးမှာပဲ အချိန်ဖြုန်းပါ။
.
၅။ လုံခြုံစေသော လူသားများ
နေရာထိုင်ခင်း ဒါမှမဟုတ် စိတ်ကူးထဲက ဥယျာဉ်တွေအပြင် လူ့ဘဝမှာ “လုံခြုံစေတဲ့ လူသားတွေ” ဟာလည်း မရှိမဖြစ်လိုအပ်တဲ့ Safe Space တစ်ခုပါပဲ။
ကိုယ်ဝမ်းနည်းနေချိန်မှာ “မတွေးပါနဲ့ကွာ၊ ပျော်ပျော်နေစမ်းပါ” လို့ အတင်းအကျပ် အကောင်းမြင်ခိုင်းတဲ့သူမျိုးထက် ကိုယ်ငိုနေချိန်မှာ ဘေးကနေ တိတ်တိတ်လေး ထိုင်ပေးနေနိုင်တဲ့သူ၊ ကိုယ့်ကို မဝေဖန်ဘဲ အရှိကိုအရှိအတိုင်း လက်ခံပေးတဲ့ သူတွေဆီမှာ နားခိုပါ။ လူသားတွေဟာ တစ်ယောက်ရဲ့ တည်ငြိမ်တဲ့ ခံစားချက်ကနေ နောက်တစ်ယောက်ကို ကူးစက်တည်ငြိမ်စေနိုင်တဲ့ စွမ်းအား ရှိကြပါတယ်။
.
၆။ နယ်နိမိတ်စည်းများ
Safe Space ဆိုတာ ကိုယ်ပိုင်ဥယျာဉ်လေး တစ်ခုဆိုရင်၊ Boundaries ဆိုတာ အဲဒီဥယျာဉ်လေးကို ကာကွယ်ထားတဲ့ ခြံစည်းရိုးတွေပါပဲ။
ကိုယ့်ကို စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေတဲ့ လူတွေ၊ အတိတ်က ဒဏ်ရာတွေကို ပြန်ဆွပေးမယ့် စကားဝိုင်းတွေကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ကျောခိုင်းတတ်ဖို့ လိုပါတယ်။ “မလုပ်ချင်ဘူး” လို့ ငြင်းဆန်ရမှာကို ဝန်မလေးပါနဲ့။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ငြိမ်းချမ်းမှုကို ဦးစားပေးတာဟာ တစ်ကိုယ်ကောင်းဆန်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်တာ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။
…
…
အလင်းရောင်ဆီသို့ လျှောက်လှမ်းခြင်း
အရေးကြီးတဲ့ အချက်တစ်ခုက စိတ်ဓာတ်တွေ အရမ်းကျပြီး မွန်းကျပ်လာမှ၊ ပေါက်ကွဲထွက်တော့မယ့် အချိန်ရောက်မှသာ ဒီ Safe Space ကို သွားရောက်အသုံးပြုတာမျိုး မလုပ်ပါနဲ့။ သာမန် ပုံမှန်နေ့ရက်တွေမှာလည်း အဲဒီနေရာလေးကို ပုံမှန်အချိန်ပေးပြီး သွားရောက်ပါ။ နေ့စဉ် (၅) မိနစ်လောက် ကိုယ့်ရဲ့ Safe space လေးမှာ အနားယူတာဟာ ကြိုတင်ကာကွယ်တဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေး လေ့ကျင့်ခန်းတစ်ခုပါပဲ။
ဘဝဆိုတာ အမြဲတမ်း နေသာနေတဲ့ နေ့ရက်တွေချည်း မဟုတ်ပါဘူး။ မုန်တိုင်းတွေ၊ လေရိုင်းတွေ၊ မှောင်မိုက်တဲ့ ညတွေလည်း ရှိနေမှာပါပဲ။ ဒါပေမယ့် အရေးကြီးဆုံးက အဲဒီ မုန်တိုင်းတွေကြားထဲမှာ ကိုယ်ခိုအောင်းနိုင်မယ့် လုံခြုံတဲ့နေရာလေးတစ်ခုကို တည်ဆောက်ထားနိုင်ဖို့ပါပဲ။ အတိတ်က အဖြစ်အပျက်တွေက သင့်ကို နာကျင်စေခဲ့ပေမယ့် သင့်ရဲ့ လက်ရှိနဲ့ အနာဂတ်ကို ထပ်ပြီး ဖျက်ဆီးပစ်ခွင့် မပေးလိုက်ပါနဲ့။
တကယ်လို့များ… စိတ်ဒဏ်ရာတွေက ကိုယ်တစ်ယောက်တည်း ခံနိုင်ရည်ရှိတာထက် ပိုပြင်းထန်နေတယ်လို့ခံစားရရင်၊ ကိုယ်တိုင် ဖန်တီးထားတဲ့ လုံခြုံရာ နေရာလေးကလည်း မလုံလောက်တော့ဘူးလို့ ခံစားရရင် လက်တွဲကူညီပေးမယ့် သူတွေကို ရှာဖွေဖို့ ဝန်မလေးပါနဲ့။
သင့်ရဲ့ နာကျင်မှုတွေကို နားလည်ပေးနိုင်မယ့်၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဒဏ်ရာတွေကို စနစ်တကျ ကုစားပေးနိုင်မယ့်သူတွေ အမြဲတမ်း ရှိနေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဖြေရှင်းရ ခက်ခဲနေတဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အထုံးအဖွဲ့တွေ၊ Trauma တွေအတွက် “တယ်လီကျန်းမာ” ရဲ့ Page Messenger ကို လှမ်းခဲ့ဖို့ ဖိတ်ခေါ်ချင်ပါတယ်။
ကျွမ်းကျင်တဲ့ Counselor တွေ၊ Therapist တွေနဲ့အတူ သင့်ရဲ့ လုံခြုံရာ ကမ္ဘာငယ်လေးကို ပြန်လည် တည်ဆောက်ပြီး၊ အလင်းရောင်ရှိတဲ့ နေ့သစ်တွေဆီကို အတူတူ လျှောက်လှမ်းကြရအောင်လား….။
စေတနာဖြင့်
အဓိပတိ
..
..
❤️NUG, MOH တယ်လီကျန်းမာ၊ လူတိုင်းအတွက်ပါ ❤️
👉တယ်လီကျန်းမာတွင် ဆရာဝန်များနှင့် အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့် အခမဲ့ (အခမဲ့) တိုင်ပင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါသည်။
*** ပိတ်ရက်မရှိပါ ***
ကြိုတင်ဘိုကင်ယူရန်အတွက် တယ်လီကျန်းမာ messenger ကို ဆက်သွယ်ပါ။
(နေ့စဥ် မနက် ၈ နာရီမှ ည ၁၀ နာရီအထိ)
…
…
👉 စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးရင်ဖွင့်လိုသူများအတွက်….
မိမိကိုယ်ကိုသေကြောင်းကြံစည်မှု လုံးဝမရှိစေရ
Zero Suicide Hotline သို့ ဆက်သွယ်ရန်
(မနက် (၈) နာရီမှ နေ့လယ် (၁၂) နာရီ
ညနေ (၆) နာရီမှ ည (၁၀) နာရီအတွင်း)
*** မိနစ်ပိုင်းအတွင်း စာမပြန်ပါက “/start” ဆိုသည်ကို ထပ်မံနှိပ်ပေးရန် လိုအပ်ပါသည် ***
Ministry of Health,
National Unity Government.
