လူသားတို့၏ ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှု (Communication) ဆိုသည်မှာ အလွန်နက်နဲသော အနုပညာတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။
ပုံမှန်အားဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် စကားတစ်ခွန်းကို မပြောဆိုမီ ဦးနှောက်ထဲတွင် အရင်စဉ်းစားသည်။ စကားလုံးများကို ရွေးချယ်သည်။ ပြီးမှသာလျှင် နှုတ်မှ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုကြပါသည်။
သို့သော် တစ်ခါတစ်ရံတွင် ထိုလုပ်ငန်းစဉ်များကို ကျော်လွန်သွားပြီး တစ်ဖက်လူပြောလိုက်သည့် စကားလုံးများ၊ အသံနေအသံထားများကို မိမိ၏ စိတ်ဆန္ဒမပါဘဲ ပဲ့တင်သံ (Echo) တစ်ခုကဲ့သို့ ချက်ချင်း ပြန်လည်ပြောဆိုမိတတ်ပါသည်။
ဤကဲ့သို့သော အခြေအနေကို စိတ်ပညာနှင့် ဦးနှောက်အာရုံကြောဆေးပညာတွင် Echolalia ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။ ဤဝေဒနာသည် ဦးနှောက်၏ ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက် အပြောင်းအလဲတစ်ခုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်သည်။
…
…
🍀 ဦးနှောက်နှင့် ဘာသာစကား၏ ဆန်းကြယ်မှု 🍀
ကျွန်ုပ်တို့ စကားပြောနိုင်ရန်အတွက် ဦးနှောက်၏ ဘယ်ဘက်ခြမ်းရှိ Broca’s Area (စကားပြောထုတ်လုပ်ရာနေရာ) နှင့် Wernicke’s Area (စကားကို နားလည်သဘောပေါက်ရာနေရာ) တို့က အဓိက လုပ်ဆောင်ပေးရပါသည်။
Echolalia ဖြစ်ပွားသူများတွင် တစ်ပါးသူ၏ စကားသံကို ကြားလိုက်ရသည့်အခါ “ နားလည်သဘောပေါက်ခြင်း” (Comprehension) အဆင့်သို့ မရောက်ရှိခင်မှာပင် “ ပြန်လည်ရွတ်ဆိုခြင်း” (Repetition) အဆင့်သို့ တိုက်ရိုက် ကူးပြောင်းသွားတတ်သည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် ကြားလိုက်ရသော အသံလှိုင်းများသည် ဦးနှောက်၏ အဓိပ္ပါယ်ဖော်ဆောင်သည့် စစ်ဆေးဂိတ်ကို ဖြတ်သန်းခွင့်မရလိုက်ဘဲ ပါးစပ်မှ အလိုအလျောက် ပြန်ထွက်လာခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
ဤသည်မှာ သူတစ်ပါးစကားကို ကူးယူထားသော စက်ရုပ်တစ်ရုပ်ကဲ့သို့ ဖြစ်နေသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အတွင်းစိတ်ထဲတွင်မူ ကိုယ်ပိုင်စကားလုံးများကို ရှာဖွေရန် အလွန်ရုန်းကန်နေရကြောင်း နားလည်ပေးရန် လိုအပ်ပါသည်။
…
…
🍀 Echolalia အမျိုးအစားများ 🍀
Echolalia ကို အဓိကအားဖြင့် ပုံစံနှစ်မျိုး ခွဲခြားနိုင်ပါသည်။
👉 ချက်ချင်းတုံ့ပြန်သော ပဲ့တင်သံ (Immediate Echolalia)
တစ်ဖက်လူက စကားပြောပြီးပြီးချင်း စက္ကန့်ပိုင်းအတွင်း ပြန်ပြောခြင်းဖြစ်ပါသည်။
ဥပမာ – “ ထမင်းစားပြီးပြီလား” ဟု မေးလျှင် “ ထမင်းစားပြီးပြီလား” ဟု ချက်ချင်း ပြန်ဖြေခြင်း။ ဤနေရာတွင် သူသည် မေးခွန်းကို နားမလည်၍သော်လည်းကောင်း၊ အဖြေကို စဉ်းစားနေစဉ် အချိန်ဆွဲရန်အတွက်သော်လည်းကောင်း ပြန်ပြောခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။
.
👉 အချိန်ခြားမှ ပေါ်လာသော ပဲ့တင်သံ (Delayed Echolalia)
ကြားဖူးခဲ့သော စကားလုံးများ၊ တီဗီကြော်ငြာများ၊ ရုပ်ရှင်ထဲမှ စကားပြောများကို နာရီပိုင်း၊ ရက်ပိုင်း သို့မဟုတ် လပေါင်းများစွာကြာမှ ပြန်လည်ရွတ်ဆိုနေခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
ဥပမာ – ကလေးတစ်ယောက်သည် စာသင်ခန်းထဲတွင် ထိုင်နေရင်း လွန်ခဲ့သောနှစ်ရက်က ကြည့်ခဲ့သည့် ကာတွန်းကားထဲမှ ပြောစကားများ (ဒိုင်ယာလော့ခ်များ) ကို တစ်ယောက်တည်း ရွတ်ဆိုနေခြင်း။ (၎င်းကို Scripting ဟုလည်း ခေါ်သည်)
ထိုသို့ပြုလုပ်ခြင်းသည် သူ၏ စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင် (Self-soothing) လုပ်ဆောင်နေခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
…
…
🍀 အဘယ်ကြောင့် ထိုကဲ့သို့ ဖြစ်ရသနည်း။ 🍀
Echolalia သည် အဓိပ္ပါယ်မဲ့သော လုပ်ရပ်မဟုတ်ပါ။ ခေတ်သစ်လေ့လာမှုများအရ “ စကားလုံးများကို တစ်လုံးချင်း မသင်ယူဘဲ အစုလိုက်သင်ယူခြင်း” ပုံစံတစ်မျိုး ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
၎င်းတွင် ကွယ်ဝှက်နေသော ရည်ရွယ်ချက်များလည်း ရှိတတ်ပါသည်။
🌴 ပထမတစ်ချက်မှာ ပျင်းရိသည့်အခါ (သို့မဟုတ်) စိတ်လှုပ်ရှားမှု တစ်စုံတရာ လိုအပ်သည့်အချိန်မျိုးတွင် မိမိကိုယ်ကိုယ် ဖျော်ဖြေသည့်အနေဖြင့် အသံထွက်ရွတ်ဆိုလေ့ ရှိကြပါသည်။
🌴 ဒုတိယအချက်မှာ စိတ်ကို တည်ငြိမ်စေရန် ကြိုးစားကြခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ စိတ်ဖိစီးမှုများ၊ ကြောက်ရွံ့မှုများနှင့် ကြုံလာရသည့်အခါ မိမိရင်းနှီးပြီးသား စကားလုံးများကို ထပ်ကာတလဲလဲ ရွတ်ဆိုလိုက်ခြင်းအားဖြင့် စိတ်လုံခြုံမှုကို ပြန်လည်ရှာဖွေတတ်ကြသည်။
🌴 နောက်ဆုံးအချက်မှာ မိမိစိတ်ထဲက ဆိုလိုချင်သည့်အရာကို ကိုယ်ပိုင်စကားလုံးဖြင့် ထုတ်မပြောတတ်သေးသည့်အချိန်တွင် တစ်ဖက်လူ၏ စကားကို ပဲ့တင်ထပ်လိုက်ခြင်းအားဖြင့် “ ငါ မင်းပြောတာကို ကြားပါတယ်” ၊ “ ငါ့ကို ဂရုစိုက်ပေးပါ” ဟူ၍ အသိပေး ဆက်သွယ်နေခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
…
…
🍀 Echolalia နှင့် ဆက်စပ်နေသော အခြေအနေများ
Echopraxia (အမူအယာ တုပမိခြင်း) ကဲ့သို့ပင် Echolalia (သူများစကားကို လိုက်ပြောမိခြင်း) သည်လည်း အောက်ပါအခြေအနေများနှင့် တွဲဖက်တွေ့ရလေ့ရှိပါသည်။
👉 Autism Spectrum Disorder (ASD)
အော်တစ်ဇင် ကလေးငယ်အများစု (၇၅% ခန့်) သည် “ စကားပြောသင်ယူစ” အရွယ်တွင် Echolalia ကို တွေ့ကြုံရလေ့ရှိပါသည်။ ၎င်းသည် အဆိုပါကလေးငယ်တို့အတွက် ဘာသာစကားသင်ယူမှု၏ ခြေလှမ်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
.
👉 Tourette Syndrome
အလိုအလျောက် အသံထွက်သော Tics (Vocal Tics) အနေဖြင့် တစ်ဖက်လူ၏ စကားလုံး သို့မဟုတ် ဝါကျများကို လိုက်ပြောမိခြင်း ဖြစ်သည်။
.
👉 Aphasia and Stroke
လေဖြတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဦးနှောက်ထိခိုက်ခြင်းကြောင့် “ ဘာသာစကားစင်တာများ” ပျက်စီးသွားသူများသည် စကားပြန်လည်ပြောဆိုရန် ကြိုးစားရာတွင် ကြားရသည့်အသံကိုသာ အာရုံစိုက်ပြီး လိုက်ပြောမိတတ်ပါသည်။
.
👉 Anxiety and Stress
အလွန်အမင်း စိတ်လှုပ်ရှားနေသူ သို့မဟုတ် ကြောက်လန့်နေသူတစ်ဦးသည် မေးခွန်းတစ်ခုကို ဖြေရန် ခက်ခဲသွားသည့်အခါ မေးခွန်းကိုပင် ပြန်ရွတ်ဆိုမိတတ်ပါသည်။
…
…
🍀 လူမှုဘဝနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်စေမှုများ 🍀
” ကြက်တူရွေးလို လိုက်ပြောနေတယ်” ဟူသော စကားသည် နားထောင်ရသူအတွက် ရယ်စရာဖြစ်နိုင်သော်လည်း ကာယကံရှင်နှင့် မိသားစုအတွက်မူ ကြီးမားသော ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ဖြစ်ပါသည်။
😓 အထီးကျန်ဆန်ခြင်း
ကျောင်း သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းခွင်တွင် သူတစ်ပါးစကားကို လိုက်ပြောမိသဖြင့် “ ရွဲ့သည်” ဟု အထင်မှားခံရကာ အပေါင်းအသင်းများ၏ ဖယ်ကြဉ်ခြင်းကို ခံရတတ်ပါသည်။
.
😰 မိမိဆန္ဒကို မထုတ်ဖော်နိုင်ခြင်း
” ဗိုက်ဆာသည်၊ နာကျင်သည်၊ ဝမ်းနည်းသည်” စသော ခံစားချက်များကို ကိုယ်ပိုင်စကားလုံးဖြင့် မပြောနိုင်ဘဲ သူများစကားကိုသာ လိုက်ပြောနေရသည့်အတွက် ပြင်းထန်သော စိတ်မွန်းကျပ်မှုကို ခံစားရစေသည်။
.
🤯 မိဘနှင့် ပြုစုသူများ၏ ဖိစီးမှု
တူညီသော စကားလုံးကို ထပ်ခါတလဲလဲ ကြားရခြင်းသည် ပြုစုစောင့်ရှောက်သူများအတွက် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။
…
…
🍀 ကူညီဖြေရှင်းနိုင်မည့် နည်းလမ်းကောင်းများ 🍀
Echolalia ကို “ ပိတ်ပင်တားဆီးရမည့်အရာ” ဟု မမြင်ဘဲ “ ဆက်သွယ်မှု၏ အစပြုခြင်း” ဟု ရှုမြင်ခြင်းက ပိုမိုထိရောက်ပါသည်။
🌿 Modeling (အဖြေမှန်ကို ရှေ့က ထောက်ပေးခြင်း)
Echolalia ရှိသူများသည် မေးခွန်းမေးလျှင် မေးခွန်းကိုသာ ပြန်ပြောတတ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် သူတို့ပြောစေချင်သော စကားကို ရှေ့က စံပြ (Model) အနေဖြင့် ပြောပြရပါမည်။
ဥပမာ – ကလေးကို “ ရေသောက်မလား” ဟု မေးမည့်အစား ရေခွက်ကိုကမ်းပေးရင်း “ ရေသောက်မယ်” ဟု ပြောပြပါ။ ထိုအခါ သူက “ ရေသောက်မယ်” ဟု လိုက်ပြောပါလိမ့်မည်။ သူဆိုလိုချင်သော အဓိပ္ပါယ်နှင့် သူပြောသောစကား ထပ်တူကျသွားအောင် ကူညီပေးခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
.
🌿 Speech and Language Therapy
ကျွမ်းကျင်သော စကားပြောရောဂါကုသသူများနှင့် လေ့ကျင့်ခြင်းသည် အထိရောက်ဆုံးဖြစ်ပါသည်။ “ Cues-Pause-Point” နည်းစနစ်များဖြင့် အမေးနှင့် အဖြေကို ခွဲခြားတတ်အောင် သင်ကြားပေးနိုင်ပါသည်။
.
🌿 စိတ်ဖိစီးမှုကို လျှော့ချပါ။
ကလေး သို့မဟုတ် လူနာသည် စိတ်ဖိစီးချိန်တွင် Echolalia ပိုဖြစ်တတ်သည်။ ထို့ကြောင့် သူတို့သက်သာရာရစေမည့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖန်တီးပေးပါ။ တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်သော နေရာတွင် အနားယူစေခြင်းသည် ဦးနှောက်ကို အနားရစေပါသည်။
.
🌿 စိတ်ရှည်ရှည်ဖြင့် နားလည်ပေးခြင်း
သူတို့၏ “ စကားလိုက်ပြောနေခြင်း” သည် လှောင်ပြောင်စရာ မဟုတ်ပါ။ သူတို့၏ ဦးနှောက်က သတင်းအချက်အလက်ကို စီမံခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရန် (Processing) အချိန်ယူနေခြင်းသာ ဖြစ်ကြောင်း နားလည်ပေးပါ။
…
…
နိဂုံးချုပ်အနေဖြင့်
Echolalia သည် အကြောင်းမဲ့ တုပပြောဆိုမိနေခြင်း မဟုတ်ပါ။ သူတို့သည် စကားလုံးများကို ပိုင်ဆိုင်ထားသော်လည်း ထိုစကားလုံးများကို အဓိပ္ပါယ်ရှိရှိ စီမံခန့်ခွဲပြောဆိုနိုင်စွမ်းမှာ ခေတ္တပျောက်ဆုံးနေခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။
အကယ်၍ သင့်ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ထိုကဲ့သို့ “ သူများစကားကို လိုက်ပြောတတ်သူ” တစ်စုံတစ်ဦးရှိပါက သူတို့ပြောသော စကားလုံးများ၏ နောက်ကွယ်မှ ခံစားချက်ကို နားထောင်ပေးပါ။
သူတို့သည် လှောင်ပြောင်စရာ လူသားများမဟုတ်ကြပါ။ ကိုယ်ပိုင်စိတ်ခံစားချက်၊ ကိုယ်ပိုင်ရည်မှန်းချက်များ ရှိသော သူများသာ ဖြစ်ပါသည်။
သို့ဖြစ်၍ မှန်ကန်သောကုထုံး၊ နွေးထွေးသော မေတ္တာနှင့် စိတ်ရှည်သည်းခံမှုတို့ဖြင့် ကူညီပေးမည်ဆိုလျှင် တစ်နေ့တွင် ထိုပဲ့တင်သံများသည် ပျောက်ကွယ်သွားပြီး သူတို့၏ ကိုယ်ပိုင်စကားသံ (Own Voice) ကို ပြန်လည်ရှာဖွေ တွေ့ရှိလာပါလိမ့်မည်…။
စေတနာဖြင့်
အဓိပတိ
..
..
❤️NUG, MOH တယ်လီကျန်းမာ၊ လူတိုင်းအတွက်ပါ ❤️
👉တယ်လီကျန်းမာတွင် ဆရာဝန်များနှင့် အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့် အခမဲ့ (အခမဲ့) တိုင်ပင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါသည်။
*** ပိတ်ရက်မရှိပါ ***
ကြိုတင်ဘိုကင်ယူရန်အတွက် တယ်လီကျန်းမာ messenger ကို ဆက်သွယ်ပါ။
(နေ့စဥ် မနက် ၈ နာရီမှ ည ၁၀ နာရီအထိ)
…
…
👉 စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးရင်ဖွင့်လိုသူများအတွက်….
မိမိကိုယ်ကိုသေကြောင်းကြံစည်မှု လုံးဝမရှိစေရ
Zero Suicide Hotline သို့ ဆက်သွယ်ရန်
(မနက် (၈) နာရီမှ နေ့လယ် (၁၂) နာရီ
ညနေ (၆) နာရီမှ ည (၁၀) နာရီအတွင်း)
*** မိနစ်ပိုင်းအတွင်း စာမပြန်ပါက “ /start” ဆိုသည်ကို ထပ်မံနှိပ်ပေးရန် လိုအပ်ပါသည် ***
Ministry of Health,
National Unity Government.
