စိုးရိမ်စိတ်၏ လှည့်စားမှုများ
“ ဆရာဝန်တွေကသာ ရှာမတွေ့တာ… ကျွန်တော့်မှာ နှလုံးရောဂါ တကယ်ရှိနေတာပါ”
“ ခုအတိုင်းဆို ငါ လမ်းသွားရင်း မူးလဲသွားရင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ…”
“ ငါ အိပ်လိုက်ရင် ပြန်နိုးလာပါ့မလား…”
ဤကဲ့သို့သော အတွေးများသည် သင့်ခေါင်းထဲတွင် နေ့စဉ်နှင့်အမျှ ခြောက်လှန့်နေပါသလား။
ဆေးရုံဆေးခန်း ပေါင်းစုံသွား၊ နှလုံးဓာတ်မှန်ရိုက်၊ သွေးစစ်၊ အီးစီဂျီ (ECG) ဆွဲ၊ ကွန်ပြူတာဓာတ်မှန်နဲ့ သံလိုက်စက်ကွင်းဓာတ်မှန် (CT/MRI) တွေ ရိုက်သော်လည်း အဖြေက “ ဘာရောဂါမှ မရှိပါဘူး။ အားလုံးပုံမှန်ပါပဲ” ဟု ထွက်လာသည့်အခါ သင် စိတ်သက်သာရာရမည့်အစား “ ဒါဆို ငါဘာဖြစ်နေတာလဲ” ဟူသော သံသယစိတ်က ပိုလို့ပင် ကြီးစိုးလာတတ်ပါသည်။
သင်တစ်ယောက်တည်း ဖြစ်နေခြင်း မဟုတ်ပါ။
သင့်ခန္ဓာကိုယ်တွင် ခံစားနေရသော ရင်တုန်ခြင်း၊ အသက်ရှူကျပ်ခြင်း၊ မူးဝေခြင်းနှင့် ကြွက်သားများတုန်ခြင်းတို့သည် စိတ်ကူးယဉ်သက်သက် မဟုတ်ပါ။ ၎င်းတို့သည် Generalised Anxiety Disorder (စိုးရိမ်သောကလွန်ကဲခြင်း)၊ Panic Disorder (အကြောင်းမဲ့ ရုတ်တရက် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခြင်း) နှင့် Hypochondria (ကျန်းမာရေးအတွက် စိုးရိမ်လွန်ကဲခြင်း) တို့ကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်က အမှန်တကယ် တုံ့ပြန်နေသော ပုံမှန်ဖြစ်စဉ်များသာ ဖြစ်ပါသည်။
…
…
၁။ ခန္ဓာကိုယ်၏ မှားယွင်းသော အချက်ပေးသံ
သင့်ရောဂါ၏ မူလအစမှာ နှလုံးမဟုတ်၊ အဆုတ်မဟုတ်၊ အစာအိမ်လည်း မဟုတ်ပါ။ ဦးနှောက်ထဲရှိ Amygdala ဟုခေါ်သော ဗာဒံစေ့အရွယ်အစားရှိသည့် အစိတ်အပိုင်းလေးမှ စတင်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ပုံမှန်အချိန်တွင် Amygdala သည် ကျွန်ုပ်တို့ကို အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးသော ကင်းထောက်ဖြစ်သည်။ ဥပမာ တောထဲတွင် ကျားတစ်ကောင်ကို တွေ့လိုက်ရလျှင် Amygdala က ချက်ချင်း အချက်ပေးပြီး ခန္ဓာကိုယ်ကို “ Fight or Flight” (တိုက်ခိုက်မလား/ထွက်ပြေးမလား) အခြေအနေသို့ ပြောင်းလဲပေးလိုက်သည်။
ထိုအခါ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း Adrenaline နှင့် Cortisol ဟော်မုန်းများ ဒလဟော ထွက်လာပြီး လက်ရှိ အခြေအနေကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းနိုင်ရန် ခန္ဓာကိုယ်ကို အသင့်အနေအထားဖြစ်အောင် ပြင်ဆင်ပေးလိုက်တော့သည်။
သို့သော် စိုးရိမ်သောကလွန်ကဲမှု (Anxiety Disorder) ရှိသူများတွင်မူ ထို Amygdala သည် အလွန်အမင်း သိရှိခံစားလွယ်နေပြီး ဘာအန္တရာယ်မှ မရှိဘဲနှင့် “ အန္တရာယ်ရှိတယ်” ဟု မှားယွင်းအချက်ပေးတတ်ပါသည်။ သင်သည် မိမိအိမ်ထဲက ခုံပေါ်တွင် အေးဆေးထိုင်နေသော်လည်း သင့်ဦးနှောက်က “ ကျားရှေ့ရောက်နေသည်” ဟု မှတ်ယူကာ Adrenaline ဟော်မုန်းများကို ထုတ်လွှတ်လိုက်သည်။ ထိုအခါ သင်ခံစားနေရသော ဝေဒနာလက္ခဏာများ စတင်လာတော့သည်။
…
…
၂။ စိုးရိမ်မှုလွန်ကဲရင် ဖြစ်တတ်သော လက္ခဏာများ
သင်ပြောပြသော လက္ခဏာတစ်ခုချင်းစီသည် ရောဂါကြောင့်မဟုတ်ဘဲ၊ Adrenaline ဟော်မုန်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ခန္ဓာကိုယ်၏ ကာကွယ်ရေးယန္တရားများသာ ဖြစ်ပါသည်။
(က) နှလုံး၏လက္ခဏာများ
💓 ရင်တုန်ခြင်း
အန္တရာယ်ကြုံလာလျှင် ထွက်ပြေးနိုင်ရန်အတွက် ကြွက်သားများဆီသို့ သွေးများများပို့ပေးရန် နှလုံးက အလုပ်ကြိုးစားရပါသည်။ ထို့ကြောင့် နှလုံးခုန်မြန်ခြင်း၊ ရင်တုန်ခြင်း ဖြစ်ရသည်။ နှလုံးရောဂါကြောင့် မဟုတ်ပါ။
🙍 ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း
အသက်ရှူမြန်လာသောအခါ ရင်ဘတ်ကြွက်သားများ တင်းမာလာသကဲ့သို့ စိုးရိမ်စိတ်ကြောင့် အစာအိမ်အက်ဆစ် များလာကာ ရင်ခေါင်းတောင့်ခြင်းကိုပါ ခံစားရပြီး နှလုံးရောဂါဟု အထင်မှားတတ်ကြသည်။
.
(ခ) အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများ
😮💨 အသက်ရှူမဝခြင်း
ကြောက်စိတ်ဝင်လာလျှင် လူသည် အသက်ကို မြန်မြန်နှင့်တိမ်တိမ် ရှူမိတတ်သည်။ ၎င်းကို Hyperventilation ဟုခေါ်သည်။ ထိုအခါ ခန္ဓာကိုယ်ထဲတွင် Oxygen များသွားပြီး Carbon Dioxide လျော့နည်းသွားကာ ဓာတုဓာတ်မမျှတမှု ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဤသည်က သင့်ကို “ လေငတ်သလို၊ အသက်ရှူမဝသလို” ခံစားရစေခြင်း ဖြစ်သည်။
🤢 လည်ပင်းတွင် တစ်ခုခုတစ်နေခြင်း
စိုးရိမ်စိတ်ကြောင့် လည်ပင်းကြွက်သားများ ကျုံ့သွားသောအခါ အစာနင်သလို၊ အလုံးကြီးခံနေသလို ခံစားရတတ်သည်။ ၎င်းသည် အန္တရာယ်ကင်းသော လက္ခဏာတစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။
.
(ဂ) အာရုံကြောနှင့် ကြွက်သားများ
🫨 မူးဝေခြင်းနှင့် လဲကျမည်ဟု ထင်ခြင်း
ဒါကို လူတိုင်းကြောက်ကြသည်။ သို့သော် သိထားရမည့် လျှို့ဝှက်ချက်မှာ လူတစ်ယောက် သတိလစ်လဲကျသွားရန်အတွက် သွေးပေါင်ချိန် ရုတ်တရက် ကျသွားရပါမည်။ သို့သော် စိုးရိမ်စိတ်များပြီး Panic Attack ဖြစ်နေချိန်တွင် Adrenaline ဟော်မုန်းကြောင့် သွေးပေါင်ချိန်သည် တက်နေလေ့ရှိပါသည်။ ထို့ကြောင့် သင် မူးဝေနေသလို ခံစားရသော်လည်း တကယ်တမ်းလဲကျသွားဖို့ ရာခိုင်နှုန်း အလွန်နည်းပါသည်။
🙍 ကြွက်သားများလှုပ်ခြင်းနှင့် ဂုတ်ကျောတင်းခြင်း
တိုက်ခိုက်ရန် သို့မဟုတ် ထွက်ပြေးရန်အတွက် ခန္ဓာကိုယ်က ကြွက်သားများကို တင်းထားရသဖြင့် ဇက်ကြောတက်ခြင်း၊ ဂုတ်ကျောများ တောင့်နေခြင်းများ ဖြစ်ရသည်။ စိတ်ဖိစီးမှု ဟော်မုန်းများကြောင့် အာရုံကြောများ လှုံ့ဆော်ခံရပြီး မျက်ခုံးလှုပ်ခြင်း၊ ခြေလက်ကြွက်သားများ ဆတ်ခနဲ လှုပ်ခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်သည်။
🙍 ခေါင်းပေါ်မှ အရေပြားတင်းခြင်း
ဒါကို “ Tension Headache” ဟု ခေါ်ပြီး ဦးခေါင်းပတ်လည်တွင် ကြိုးနှင့် စည်းထားသကဲ့သို့ ခံစားရတတ်သည်။
.
(ဃ) အမြင်အာရုံနှင့် လက်တွေ့ဘဝမှ ကင်းကွာခြင်း
😵 အမြင်အာရုံ ဝေဝါးခြင်း
Adrenaline ဟော်မုန်းက မျက်လုံးသူငယ်အိမ် (Pupil) ကို ကျယ်စေသည်။ ရည်ရွယ်ချက်မှာ အလင်းရောင်များများဝင်ပြီး ရန်သူကို ကောင်းစွာမြင်နိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးအနေဖြင့် အမြင်ဝေဝါးခြင်း၊ အလင်းစူးခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေသည်။
😵💫 လက်တွေ့မဟုတ်သလို ခံစားရခြင်း
ဒါသည် စိုးရိမ်စိတ်ရှိသူများအတွက် အဆိုးရွားဆုံး ခံစားမှုတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ ဦးနှောက်က စိတ်ဖိစီးမှုကိုကာကွယ်ရန် အပြင်လောကနှင့် ခေတ္တ အဆက်အသွယ် ဖြတ်လိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီး မိမိကိုယ်ကိုယ် အိပ်မက်မက်နေသလို၊ တိမ်ထဲရောက်နေသလို ခံစားရတတ်သည်။ ဒါသည် ဦးနှောက်ပျက်စီးခြင်း မဟုတ်ပါ။ ဦးနှောက်၏ ကာကွယ်ရေးစနစ်တစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။
.
(င) ဇီဝကမ္မ ပြောင်းလဲမှုများ
🚽🏃ဆီးခဏခဏသွားခြင်းနှင့် ဝမ်းသွားခြင်း
အန္တရာယ်ကြုံလာလျှင် ခန္ဓာကိုယ်က ပေါ့ပါးသွက်လက်စေရန်အတွက် မလိုအပ်သော စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများကို ထုတ်ပစ်ချင်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် စိုးရိမ်စိတ်လွန်ပြီး Panic ဖြစ်ချိန်တွင် အိမ်သာခဏခဏ ပြေးချင်ခြင်းဖြစ်သည်။
🥶😰 ချမ်းလိုက်ပူလိုက်ဖြစ်ခြင်း
သွေးကြောများ ကျုံ့လိုက်ပွလိုက် ဖြစ်မှုကြောင့် ကိုယ်အပူချိန် မမှန်သလို ခံစားရခြင်းဖြစ်သည်။
…
…
၃။ ကျန်းမာရေးစိုးရိမ်လွန်ကဲခြင်း သံသရာ
သင်ပြောပြသော “ အမြဲတမ်း ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ဘာရောဂါဖြစ်နေသလဲဆိုပြီး သံသယစိတ်ဝင်တယ်” ဆိုသည့်အချက်သည် Hypochondria ၏ ပြယုဂ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အောက်ပါ သံသရာအတိုင်း လည်ပတ်နေတတ်သည်။
🌱ခန္ဓာကိုယ်ကို စစ်ဆေးခြင်း
သင်သည် မနက်နိုးသည်နှင့် “ ဒီနေ့ ငါဘယ်နေရာ နာနေလဲ၊ နှလုံးခုန်မှန်ရဲ့လား” ဟု စတင်စစ်ဆေးတတ်သည်။
🌱ခံစားမှုကို လွန်ကဲစွာသိရှိနေခြင်း
ခန္ဓာကိုယ်ဆိုသည်မှာ အသံတိတ်နေသော အရာမဟုတ်ပါ။ ဝမ်းဗိုက်တွင် လေများ လှည့်လည်နေခြင်း၊ ကြွက်သားများလှုပ်ခြင်း၊ အပူအအေးကို အဆက်မပြတ် သိရှိနေခြင်း၊ ရင်ခုန်ခြင်း စသည်တို့ အမြဲရှိသည်။ ပုံမှန်လူများက လစ်လျူရှုထားသော်လည်း သင်က အာရုံစိုက်လိုက်သောအခါ ထိုအရာများကို အသေးစိတ် သတိထားမိလာသည်။
🌱ပုံကြီးချဲ့ တွေးခြင်း
“ လက်မောင်းကြွက်သား လှုပ်တာ နှလုံးရောဂါလား” ၊ “ ခေါင်းကိုက်တာ ဦးနှောက်ကင်ဆာလား” ဟု အဆိုးဆုံးကို တွေးမိသည်။
🌱Panic & Doctor Shopping
ကြောက်စိတ်ကြောင့် ဆေးခန်းပြသည်၊ Google တွင် ရောဂါရှာသည်။ ဆရာဝန်က မရှိဘူးပြောလျှင် ခဏသက်သာသလို ရှိသော်လည်း နောက်ရက်တွင် “ ဆရာဝန် စစ်တာ မသေချာလို့များလား” ဟု သံသယပြန်ဝင်ကာ နောက်ဆေးခန်းတစ်ခု ပြောင်းပြပြန်သည်။ ငွေရေးကြေးရေး အဆင်မပြေ ဖြစ်လာနိုင်တတ်သည်။
…
…
၄။ အိပ်စက်ခြင်းနှင့် ဦးနှောက်၏ ထူးဆန်းသော ဖြစ်စဉ်များ
“ လူကအိပ်ပျော်သလို ခံစားရပြီး ဦးနှောက်က နိုးနေသလိုဖြစ်မယ်” ဆိုသည့်အချက်သည် စိုးရိမ်စိတ်မြင့်မားသူများတွင် အလွန်အဖြစ်များသည်။
🌱အလွန်အမင်း နိုးကြားနေခြင်း
သင့်ခန္ဓာကိုယ်တွင် စိတ်ဖိစီးမှုဟော်မုန်းများ များနေသောအခါ ဦးနှောက်သည် အိပ်ပျော်ခြင်းအဆင့်သို့ လုံးဝ ကူးပြောင်းခွင့်မပေးဘဲ “ သတိထား အန္တရာယ်ရှိနိုင်တယ်” ဟု စောင့်ကြည့်ခိုင်းနေတတ်သည်။ ၎င်းကို “ Light Sleep” သို့မဟုတ် “ ကြက်အိပ်ကြက်နိုး ဖြစ်နေသည်” ဟု ခေါ်သည်။
🌱အိပ်ပျော်နေစဉ် လှုပ်မရခြင်း
တစ်ခါတစ်ရံ ဦးနှောက်က နိုးလာသော်လည်း ခန္ဓာကိုယ်ကြွက်သားများက အိပ်ပျော်နေဆဲဖြစ်သဖြင့် လှုပ်မရ၊ အော်မရ ဖြစ်တတ်သည်။ ၎င်းသည် ကြောက်စရာကောင်းသော်လည်း အန္တရာယ်မရှိပါ။
🌱တစ်နေကုန် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်နေခြင်း
ညဘက် နှစ်နှစ်ချိုက်ချိုက် အိပ်မပျော်ခြင်းနှင့် adrenalin ဟော်မုန်း ကျဆင်းသွားသည့်အချိန်ရောက်လာခြင်းတို့ကြောင့် အားမရှိသလို နုံးနေသလို ခံစားရတတ်ပြီး အမြဲတစေ အိပ်ချင်နေတတ်သည်။
…
…
သင် ခံစားနေရသော ဝေဒနာများကို ဆရာဝန်များက ကောင်းစွာနားလည်ပါသည်။ သင့်ခန္ဓာကိုယ်က ရောဂါဝေဒနာရှိနေတာ မဟုတ်ဘဲ သင့်ဦးနှောက်၏ “ Alarm System” က အနည်းငယ် အာရုံခံမှု လွန်ကဲနေခြင်းကြောင့်သာ ဖြစ်ပါသည်။
ဆေးရုံဆေးခန်း အဖြေများ အားလုံးကောင်းနေပြီဆိုလျှင် နောက်ထပ် ရောဂါရှာဖွေမှုများကို ရပ်တန့်လိုက်ပါ။ ဒီလိုအချိန်သည် သင့်ခန္ဓာကိုယ်ကို ကုသရမည့်အချိန်မဟုတ်ဘဲ သင့်စိတ်ကို ကုသရမည့်အချိန် ဖြစ်ပါသည်။ စိတ်ရောဂါအထူးကုဆရာဝန်နှင့် ပြသရန် မရှက်ပါနှင့်။ ဤရောဂါများသည် ကုသ၍ ပျောက်ကင်းနိုင်သော ရောဂါများ ဖြစ်ပါသည်။
“ မကြောက်ပါနဲ့ မလန့်ပါနဲ့။ စိတ်ထဲမှာ တိုက်ခတ်နေတဲ့ မုန်တိုင်းဟာ တစ်ချိန်လုံး မတိုက်ခတ်နိုင်ပါဘူး။ မုန်တိုင်းပြီးလျှင် လေပြည်လာစမြဲပါ။”
သင်၏စိတ်နှလုံး ငြိမ်းချမ်းပြီး ကျန်းမာပျော်ရွှင်သော နေ့ရက်များကို အမြန်ဆုံး ပြန်လည်ပိုင်ဆိုင်နိုင်ပါစေ…။
စေတနာဖြင့်
အဓိပတိ
..
..
❤️NUG, MOH တယ်လီကျန်းမာ၊ လူတိုင်းအတွက်ပါ ❤️
👉တယ်လီကျန်းမာတွင် ဆရာဝန်များနှင့် အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့် အခမဲ့ (အခမဲ့) တိုင်ပင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါသည်။
*** ပိတ်ရက်မရှိပါ ***
ကြိုတင်ဘိုကင်ယူရန်အတွက် တယ်လီကျန်းမာ messenger ကို ဆက်သွယ်ပါ။
(နေ့စဥ် မနက် ၈ နာရီမှ ည ၁၀ နာရီအထိ)
…
…
👉 စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးရင်ဖွင့်လိုသူများအတွက်….
မိမိကိုယ်ကိုသေကြောင်းကြံစည်မှု လုံးဝမရှိစေရ
Zero Suicide Hotline သို့ ဆက်သွယ်ရန်
(မနက် (၈) နာရီမှ နေ့လယ် (၁၂) နာရီ
ညနေ (၆) နာရီမှ ည (၁၀) နာရီအတွင်း)
*** မိနစ်ပိုင်းအတွင်း စာမပြန်ပါက “ /start” ဆိုသည်ကို ထပ်မံနှိပ်ပေးရန် လိုအပ်ပါသည် ***
Ministry of Health,
National Unity Government.
