“နာတာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်း (chronic cough)”
အရွယ်ရောက်ပြီးလူကြီးတွေမှာ ချောင်းဆိုးတာ (၈) ပတ်ထက်ကြာရင်၊ ကလေးတွေမှာ လေးပတ်ထက် ပိုကြာရင် နာတာရှည်ချောင်းဆိုးတာလို့ ခေါ်ပါတယ်။
နာတာရှည် ချောင်းဆိုးတာဟာ သာမန် အာဂနုမဟုတ်ဘဲ နောက်ကွယ်က အရေးကြီးတဲ့ရောဂါအခံ အကြောင်းအရင်းတစ်ခုခု ရှိနေတာကို ပြပါတယ်။
..
..
နာတာရှည်ချောင်းဆိုးတာနဲ့ တွဲတတ်တဲ့ အခြား လက္ခဏာတွေ
အထူးအရေးကြီးတဲ့ လက္ခဏာတွေကတော့…
– ချောင်းဆိုး သွေးပါခြင်း
– သလိပ်ပြစ်ပြစ်များ ထွက်ခြင်း
– ရက်ရှည် ဖျားနေခြင်း
– ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း
– အစားအသောက်ပျက်ခြင်း
– ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း
– အသက်ရှူကြပ်ခြင်း၊ မောခြင်း
– ခန္ဓာကိုယ်တွင် အကျိတ်များထွက်ခြင်း
– အသံပြောင်းခြင်း၊ အသံဩခြင်း စတာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
နာတာရှည်ချောင်းဆိုးတာနဲ့ တွဲပြီး အထက်ပါ ရောဂါ လက္ခဏာတွေ ရှိနေရင် စိုးရိမ်ရတဲ့ ရောဂါကြီးကြီးမားမား ဖြစ်တတ်ပြီး ဆရာဝန်နဲ့ အမြန်ပြသင့်ပါတယ်။
အခြားတွဲတတ်တဲ့ လက္ခဏာတွေကတော့…
– နှာရည်နောက်ပြန်စီးပြီး လည်ချောင်းထဲသို့ နှာရည်များကျခြင်း
– ရင်ပူခြင်း
– လေချဉ်တတ်ခြင်း … စတာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
..
..
နာတာရှည်ချောင်းဆိုးရတဲ့အကြောင်းရင်းတွေကတော့..
အဆုတ်ရောဂါတွေ အားလုံးနီးပါးက ချောင်းဆိုးပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ပေါများတဲ့ အဆုတ်ရောဂါတွေကတော့…
– အဆုတ်တီဘီရောဂါ
– နမိုးနီးယား အဆုတ်ရောင်ရောဂါ
– အဆုတ် ရေဝိုင်းခြင်း (Pleural effusion)
– အဆုတ်တွင်း ပြည်တည်နာရောဂါများ (Lung abscess, Empyema, Bronchiectasis)
– ပန်းနာရင်ကြပ်ရောဂါ
– လေပြွန်ကျဉ်း၍ အဆုတ်ပွသော COPD ရောဂါ (ဆေးလိပ်သောက်သူများတွင် အဖြစ်များပါသည်)
– အဆုတ်ကင်ဆာ
အဆုတ်ရောဂါမဟုတ်တဲ့ အခြားရောဂါတွေကြောင့်လည်း နာတာရှည်ချောင်းဆိုးတတ်ပါတယ်။ ဒါတွေကတော့….
– နှာခေါင်းအမြှေးပါးလေးများ ရောင်ရမ်း၍ နှာရည်နောက်ပြန်စီးခြင်း (Rhinitis , allergic or non-allergic)
– စားချဥ့်ပြန်ရောဂါ (Gastroesophageal reflux disease – GERD)
– နှလုံးအမောဖောက်ခြင်း (Heart failure)
– အချို့သော သွေးတိုးကျဆေးများရဲ့ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးကြောင့် ချောင်းဆိုးခြင်း (ACEI) နဲ့
– အခြားသော လုပ်ငန်းခွင်အန္တရာယ်အခြေနေများကြောင့်လည်း ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ (ဥပမာ – ဖုန်မှုန့်နှင့် မီးခိုးထွက်သော လုပ်ငန်းခွင်များ)
..
..
လက္ခဏာသက်သာအောင် ဘာတွေလုပ်မလဲ ?
နာတာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်းဟာ အရေးကြီးတဲ့ ရောဂါလက္ခဏာဖြစ်တာကြောင့် ရောဂါရှာဖို့ ဆရာဝန်နဲ့ ပြသရပါမယ်။ ဓါတ်မှန်ရိုက်တာ၊ သွေး၊ သလိပ် စစ်တာတွေကို ပြုလုပ်ရပါမယ်။
ချောင်းဆိုးသက်သာအောင် လုပ်လို့ရတဲ့ နည်းလမ်းတွေ အနေနဲ့ကတော့ …
– ရေများများ သောက်ပါ
– ချွဲများဖယ်ရန် ဆားရည်ဖြင့် ပလုတ်ကျင်းပါ
– ဖုန်မှုန့်များ၊ မီးခိုးများနဲ့ အခြားအညစ်အကြေးများကို မရှူမိရန် သတိထားပါ (PM 2.5 mask / လုပ်ငန်းခွင်အကာအကွယ် သေချာယူသင့်ပါတယ်)
– ညအိပ်ချိန်မှာ ဦးခေါင်းနဲ့ ခန္ဓာကိုယ်အပေါ်ပိုင်းကို မြှင့်ပြီးအိပ်ပါ (ခေါင်းအုံးအပိုခံ၍ အိပ်နိုင်ပါတယ်)
– အစာ စားပြီး ၂ နာရီနေမှ လှဲပါ (စားချဥ့်ပြန်ရောဂါ GERD အတွက်)
– ချောင်းဆိုးပျောက်ဖို့ ငုံဆေးငုံနိုင်ပါတယ်
– ချောင်းဆိုးပျောက်ဆေး သောက်ပါ
အထက်ပါနည်းလမ်းတွေ အသုံးပြုပြီးသော်လည်း လက္ခဏာတွေပဲ သက်သာပြီး ရောဂါအရှင်းမပျောက်ရင် ဆရာဝန်နဲ့ တိုင်ပင်ကုသရပါမယ်။
..
..
မကုသဘဲထားရင် ဘာတွေဖြစ်နိုင်သလဲ ?
– အရေးကြီးတဲ့ ရောဂါအခံတွေ ပိုဆိုးလာမယ်
– ချောင်းအဆက်မပြတ်ဆိုးနေတာကြောင့် အိပ်ရေးပျက်လာမယ်
– ကြွက်သားတွေနာလာမယ်
– ခေါင်းကိုက်၊ခေါင်းမူးတာ
– ဆီးမထိန်းနိုင်တာ
– မျက်လုံးထဲ သွေးစလေးတွေ တွေ့ရတာ
– သတိလစ်တာနဲ့
– အမျိုးသားတွေမှာ အူကျတာအထိ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
အရေးကြီးဆုံးကတော့ TB ရောဂါဆိုရင် မိမိပတ်ဝန်းကျင်ရှိ တခြားသူတွေကိုပါ ကူးစက်တာမျိုး၊ TB ပိုးဟာ ဦးနှောက်ထဲထိရောက်ပြီး ရောဂါအခြေအနေ ပိုဆိုးတာမျိုးတွေ ဖြစ်နိုင်သလို၊ အဆုတ်ရောင်ရောဂါ ဖြစ်သူတွေမှာလည်း အဆုတ်မှာ ပြည်တည်ပြီး အဆုတ်ပျက်စီးတဲ့အထိ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
..
..
နာတာရှည်ချောင်းမဆိုးအောင် ဘာတွေဆင်ခြင်ရမလဲ ?
နာတာရှည်ချောင်းဆိုးတာဟာ ရောဂါအရင်းအမြစ်တစ်ခုရှိနေလို့ ဖြစ်တဲ့လက္ခဏာပါ။ ဒါ့ကြောင့် နောက်ကွယ်မှာ ဖြစ်နေတဲ့ ရောဂါအရင်းအမြစ်ကို ဆရာဝန်နဲ့ ပြသပြီး ရောဂါကို သေချာရှာဖွေကုသဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
ဆင်ခြင်လို့ရတဲ့ အချက်လေးတွေကတော့…
– ဆေးလိပ်လုံးဝမသောက်တာ
– အဆုတ်ရောင်ရောဂါ၊ လေပြွန်ရောင်ရောဂါ ရှိတဲ့သူတွေဆီကနေ ကူးစက်ခံရမှု မရှိအောင်နေတာ
– အမျှင်ဓာတ်ပါတဲ့ အသီး၊ အစားအစာ စားပေးတာတို့ဖြစ်ပါတယ်။
.
ဒီနိုင်ငံမှာ အပေါများဆုံး ကူးစက်ရောဂါဖြစ်တဲ့ တီဘီရောဂါနဲ့ အခြားသော ရောဂါကြီးတွေကို မကုသဘဲ ထားလို့ ရောဂါကျွမ်းမှ သိတာမျိုးလည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ၂ ပတ် ထက်ပိုပြီး ချောင်းဆိုးနေရင် ဆရာဝန်နဲ့ ပြကိုပြဖို့ လိုနေပါပြီ။
Reference – 
https: //my. clevelandclinic. org/health/diseases/15048-chronic-cough-overview
NUG, MOH တယ်လီကျန်းမာ ၊ လူတိုင်းအတွက်ပါ
တယ်လီကျန်းမာတွင် ဆရာဝန်များနှင့် အွန်လိုင်းမှ အခမဲ့တိုင်ပင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါသည်
*** ပိတ်ရက်မရှိပါ ***
ကြိုတင်ဘိုကင်ယူရန်အတွက် (https://m.me/telehealthmm) ကို နှိပ်ပါ
( နေ့စဉ် မနက် ၈ နာရီမှ ည ၁၀ နာရီအထိ )
#nugmoh#telehealth#telemedicine
#teleconsultation#တယ်လီကျန်းမာ
#chroniccough#chronic_cough
#နာတာရှည်ချောင်းဆိုး
Ministry of Health,
National Unity Government.
Published on: 12 March 2023
Last Updated: 12 March 2023