” လူအများအကျွမ်းတဝင်ရှိသော စတီးရွိုက် (steriod) ဆေးများအကြောင်း “
စတီးရွိုက်ဆေးတွေ (Corticosteroids) ကို အရောင်ကျဆေးအနေနဲ့ အသုံးများပြီး အဆစ်မြစ်ရောင်ရောဂါများနဲ့ လေးဘက်နာရောဂါတွေမှာ ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်နဲ့သာ သောက်သုံးရတဲ့ဆေးတွေအဖြစ် အသိများပါတယ်။
ကော်တီကိုစတီးရွိုက် (Corticosteroid) ဆိုတာဘာလဲ ?
ကော်တီကိုစတီးရွိုက်ဆေးတွေဟာ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ adrenal gland က ထုတ်ပေးတဲ့ ကော်တီဇောဟော်မုန်း (cortisol) နဲ့ ဆင်တူပါတယ်။ Corticosteroid ဟာ ‘ကျား ဟော်မုန်း’ (သို့) ‘အမျိုးသား ဟော်မုန်း’ လိုမျိုး steroid အမျိုးအစားနဲ့တော့ ကွာခြားပါတယ်။
လူသုံးများတဲ့ corticosteroid ဆေးတွေကတော့ cortisone, prednisolone and methylprednisolone တို့ဖြစ်ပါတယ်။ အဆစ်ရောင်နာရောဂါများအတွက် အသုံးအများဆုံးဆေးကတော့ Prednisolone ဖြစ်ပါတယ်။
.
**********
Steroid ဆေးတွေဟာ ဘယ်လိုပုံစံတွေနဲ့ လာလဲ ?
စတီးရွိုက်ဆေးတွေကို ရောဂါဖြစ်တဲ့နေရာပေါ်လိုက်ပြီး (locally) ပဲ ပေးလို့ရသလို ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့သက်ရောက်မှုရှိစေဖို့အတွက် (systematically) လည်း ပေးလို့ရပါတယ်။
Locally ပေးတာတွေကတော့
* အရိုးဆစ်ထဲ ဆေးထိုးတာ
* မျက်စဉ်းဆေး
* နားအစက်ချဆေး
* လိမ်းဆေးတို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
Systematic steroid ဆေးတွေကတော့
* သောက်ဆေး
* အကြောဆေး
* ထိုးဆေးတို့ဖြစ်ပါတယ်။
*** ရောဂါဖြစ်တဲ့နေရာကိုပဲ ပေးတဲ့ local steroid တွေက ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့သက်ရောက်စေတဲ့ systemic steroid တွေနဲ့ယှဉ်ရင် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး ပိုနည်းတာကို တွေ့ရပါတယ် ***
.
**********
Steroid ဆေးတွေရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေက ဘာတွေလဲ ?
ခန္ဓာကိုယ်ထဲ ဘတ်တီးရီးယား၊ ဗိုင်းရပ်စ်နဲ့ ရောဂါပိုးတွေဝင်လာတဲ့အခါ သွေးဖြူဥနဲ့ အခြား ဓာတုပစ္စည်းတွေက ခုခံကြတဲ့အတွက် ခန္ဓာကိုယ်တွင်းတစ်သျှူးတွေ ရောင်ရမ်း ပျက်စီးပြီး ပူ၊နီ ၊နာ ၊ရောင် စတဲ့ လက္ခဏာတွေ ဖြစ်လာပါတယ်။
Steroid ဆေးတွေက
ရောင်ရမ်းစေတဲ့ ဓာတုပစ္စည်းတွေ ထုတ်လုပ်ခြင်းကို လျှော့ချပေးပြီး တစ်သျှူးပျက်စီးခြင်းကို ထိန်းပေးပါတယ်။
ခုခံအားစနစ်ကို ကျစေခြင်းဖြင့် တစ်သျှူးနှင့်ဆဲလ်များ ပျက်စီးခြင်းကို သက်သာစေပါတယ်။
ရောင်ရမ်းတာတွေကိုလည်း သက်သာစေပါတယ်။
.
**********
Steroid ကို ဘယ်ရောဂါတွေမှာ သုံးလဲ ?
ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ခုခံအားစနစ် ပုံမှန်မဟုတ်တော့တဲ့အတွက် ဆဲလ်တွေ၊ တစ်သျှူးတွေပျက်စီးတဲ့အခါမှာ သုံးပါတယ်။
အဆစ်မြစ်ရောင်နာရောဂါတွေမှာ ဖြစ်တတ်တဲ့
* သွေးကြောများ ရောင်ရမ်းခြင်း (Systemic vasculitis)
* ကြွက်သားများ ရောင်ရမ်းခြင်း (Myositis)
* အဆစ်မြစ် ရောင်ရမ်းခြင်းနဲ့
* အရေပြားလေးဖက်နာ (SLE) စတာတွေမှာ အသုံးများပါတယ်။
.
**********
Steroid ရဲ့ ကောင်းကျိုးတွေက ဘာတွေလဲ ?
စတီးရွိုက်ဆေးတွေဟာ အချို့သောအခြေအနေတွေမှာ အသက်ကယ်ဆေးအဖြစ် ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါတွေမပျက်စီးစေဖို့ ပေးရပါတယ်။
ဥပမာအနေနဲ့ သွေးကြောရောင်ရမ်းရောဂါရှိသူတွေနဲ့ ခုခံအားကြောင့်ဖြစ်တဲ့ရောဂါ (autoimmune diseases) ရှိသူတွေမှာ ကျောက်ကပ်ရောင်ရမ်းပြီး မပျက်စီးစေဖို့ Steroid ဆေးကို ဆရာဝန်တွေက တွက်ဆပြီး ပေးကြပါတယ်။ ဒီလိုအခြေအနေမျိုးမှာ ကျောက်ကပ်ဆေးရတာ၊ ကျောက်ကပ်အစားထိုးခွဲစိတ်ကုသတာတွေ မလုပ်ရတော့တဲ့ထိ အထောက်အကူပြုပါတယ်။
.
ပမာဏနည်းတဲ့ steroid ဆေးတွေကိုတော့ အဆစ်မြစ်ရောင်ရမ်းကိုက်ခဲတာတွေအတွက် သောက်လို့ရပါတယ်။
***** Steroid ဆေးသောက်မယ်ဆိုရင် ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း သောက်ဖို့ အရေးကြီးပါတယ် *****
.
**********
Steroid ရဲ့ ဆိုးကျိုးတွေက ဘာတွေလဲ ?
Steroid ဆေးအမျိုးအစားနဲ့ သုံးစွဲတာ ကြာတဲ့အချိန်ပေါ်မူတည်ပြီး ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးတွေလည်း ကွာခြားပါတယ်။
အဖြစ်များတဲ့ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးတွေကတော့ ….
* အစားစားချင်စိတ် တိုးလာခြင်း
* ကိုယ်အလေးချိန် တက်လာခြင်း
* စိတ်အပြောင်းအလဲမြန်ခြင်း
* ကြွက်သားများ အားနည်းခြင်း
* အမြင်အာရုံ ဝေဝါးလာခြင်း
* ခန္ဓာကိုယ်အမွှေးမျှင် များလာခြင်း
* ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရလွယ်ခြင်း
* ရောဂါပိုးကူးစက်နိုင်ခြေ များလာခြင်း
* မျက်နှာဖောလာခြင်း (moon face)
* ဝက်ခြံများ ထွက်ခြင်း
* အရိုးပွလာခြင်း
* သွေးတွင်းသကြားဓာတ် များလာခြင်း
* သွေးပေါင်ချိန် တက်လာခြင်း
* အစာအိမ် ရောင်ရမ်းခြင်း
* စိတ်လှုပ်ရှားလွယ်ခြင်း
* အိပ်မပျော်ခြင်း
* မျက်စိတိမ်ဖြစ်ခြင်း
* ခန္ဓာကိုယ်တွင် အရည်များစုပြီး ဖောလာခြင်းတို့ ဖြစ်ပါတယ်။
ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးတွေက လူတိုင်းမှာ မဖြစ်နိုင်ပေမယ့် ပမာဏအများကြီးကို ရေရှည်သုံးမိတဲ့အခါ ပြင်းထန်တဲ့ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ အရိုးဆစ်ရောင်ရမ်းတာနဲ့ အရွတ်ရောင်တာတွေအတွက်သုံးတဲ့ steroid ထိုးဆေးတွေမှာတော့ ဆိုးကျိုးလက္ခဏာခံစားရတာ ရှားပါတယ်။
.
**********
ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးတွေနည်းအောင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ ?
* ဆရာဝန်နဲ့ တိုင်ပင်ပြီးမှ သောက်ရန်
* မိမိသဘောဖြင့် စပ်ဆေးများ ဝယ်မသောက်ရန်
* လိုအပ်မှသာ steroid ဆေးကို သုံးရန်
* ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးလက္ခဏာများကို စောင့်ကြည့်ရန်
* ဖြစ်နိုင်လျှင် local steroid များကိုသာ သုံးရန်
* အနည်းဆုံးပမာဏကိုသာ အသုံးပြုရန်
* ရောဂါသက်သာသွားပြီးနောက် ဆေးကိုချက်ချင်းမရပ်ဘဲ dose ကို လျှော့သွားပြီးမှသာ ရပ်ရန်
* သွေးတွင်းသကြားဓာတ်နဲ့ သွေးပေါင်ချိန်ကို ပုံမှန်တိုင်းရန်
* အရိုးအတွက် ဖြည့်စွက်ဆေးများသောက်ရန်… တို့ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီလို ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများတဲ့ steroid ဆေးတွေဟာ ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်မရှိဘဲ ကိုယ်သောက်ချင်သလိုသောက်သုံးသင့်တဲ့ဆေး မဟုတ်တာမို့ ဆရာဝန်က လိုအပ်လို့ညွှန်မှသာ သောက်သုံးသင့်ပါတယ်။
Reference: 
https://my.clevelandclinic.org/…/4812-corticosteroids
Ministry of Health,
National Unity Government.
Published on: 16 March 2023
Last Updated: 16 March 2023