နေပူလောင်ခြင်း ( Sunburn)
Sunburn ဆိုတာဟာ နေရောင်ခြည်ထဲမှာရှိတဲ့ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်နဲ့ လွန်ကဲစွာထိတွေ့တာကြောင့် (ဒါမှမဟုတ်) sunlamp လို့ခေါ် တဲ့ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်ထုတ်လွှတ်တဲ့ မီးအိမ်ကြောင့် ဖြစ်လာတဲ့ အရေပြားရောင်ရမ်းခြင်း (သို့) နီမြန်းခြင်း ကိုခေါ်ဆိုပါတယ်။
Sunburnဟာ အသားညိုသူတွေထက် အသားဖြူတဲ့သူတွေမှာ ဖြစ်နိုင်ခြေပိုများကြောင်း တွေ့ရှိရပါတယ်။
အခုလို နွေရာသီရောက်ချိန်မှာ နေရောင်ခြည်ထဲ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်ပါဝင်နှုန်း များလာပြီး အပူလည်း ပြင်းထန်လာတာမို့ နေရောင်ခြည်ကြောင့် အသားအ ရေထိခိုက်မှုဟာ အလှအပဆိုင်ရာထက်ပိုတဲ့ ကျန်းမာရေးပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်လာပါပြီ။
.
ခံစားရတဲ့ ရောဂါလက္ခဏာတွေ
အသားနီမြန်းရုံ စပ်ရုံလောက်နဲ့ပြီးသွားတာတွေလည်းရှိသလို ဆိုးဆိုးဝါးဝါးခံစားရတာတွေလည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
အသေးစား နေပူလောင်မှုနဲ့ အသင့်အတင့် နေပူလောင်မှုဆိုရင်…
– အရေပြား အနည်းငယ် နီတယ်။
– ပူလောင်ပြီး နာကျင်တယ်။
– နေရောင်ခြည်ထိထားတဲ့နေရာက နာရီပိုင်းအတွင်း အနည်းငယ် စပ်ဖျဥ်းဖျဥ်း ဖြစ်တတ်ပြီး သုံး၊ လေးရက်ကြာမှ သက်သာတတ်ပါတယ်။
အပြင်းအထန် နေပူလောင်မှု ဆိုရင်တော့…
– အရေပြားတွေက အရမ်းကို နီရဲရောင်ရမ်းလာပါမယ်။
– နာကျင်ပူလောင်မှု ဝေဒနာတွေ ပိုပြင်းထန်ပါမယ်။
– ရည်ကြည်ဖုထပြီး အနာ (blister) တွေ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။
– ရေဓာတ်ဆုံးရှုံးမှုများတဲ့အတွက် လူကလည်း နုံးတာ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်တာတွေ ပိုဖြစ်လာပါမယ်။
.
.
သတိထားရမယ့်အချက်
နေပူလောင်တာဟာ တိမ်ကင်းစင်တဲ့ ကောင်းကင်ကနေရောင်ခြည်နဲ့ တိုက်ရိုက်ထိတွေ့လို့ ဖြစ်နိုင်သလို နှင်းထူ၊ တိမ်ထူတဲ့အခါမှာလည်း ဖြစ်နိုင်ပါသေးတယ်။ ပါးလွှာတဲ့ တိမ်ထု၊ မီးခိုးမြူ (smog) တွေဟာ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်ကို အပြည့်အဝကာကွယ်ပေးနိုင်ခြင်းမရှိလို့ ဖြစ်ပါတယ်။
ရေ၊ သဲ၊ နှင်းနဲ့ ကွန်ကရစ်မျက်နှာပြင်တွေကနေ ပြန်ကန်လာတဲ့ အလင်းတန်းတွေကြောင့်လည်း နေပူလောင်နိုင်ပါတယ်။
တချို့ ပိုးသတ်ဆေး၊ ဟော်မုန်းဆေးတွေနဲ့ စိတ်ငြိမ်ဆေးတွေဟာ နေပူလောင်တာကို ပိုဆိုးစေပါတယ်။
..
..
နေပူလောင်ခြင်းရဲ့ အန္တရာယ်တွေ
အပြင်းအထန် နေပူလောင်ခြင်းက ခန္ဓာကိုယ်ရေဓာတ် ကုန်ခမ်းစေပြီး အရေပြားဆုံးရှုံးမှုကို ဖြစ်စေပါတယ်။ ဒါဟာ အနာကျက်ဖို့ ကြန့်ကြာစေပါတယ်။
ထပ်ခါထပ်ခါ နေပူလောင်တာ (သို့) ပုံမှန် နေရောင်ခြည်နဲ့ ထိတွေ့မှုလွန်ကဲနေတာဟာ စောလျင်စွာ အရေပြားကြမ်းတမ်းခြင်း၊ အရွယ်မတိုင်မီ အိုမင်းရင့်ရော်စေခြင်း၊ အရေပြားတွန့်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေပြီး အရေပြားကင်ဆာအထိ ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။
.
.
အရေပြားရဲ့ ဘယ်နေရာတွေဟာ နေပူလောင်ခံရတဲ့ အန္တရာယ်အများဆုံးလဲ ?
နှာခေါင်း၊ ပါး၊ နားရွက်၊ လည်ပင်းနဲ့ ခြေထောက်ရဲ့ အနောက်ဘက်တွေဟာ အများဆုံး နေပူလောင်တတ်ပါတယ်။
နေရောင်ထဲ ထွက်အလုပ်လုပ်ရတဲ့ တောင်သူလယ်သမားတွေကတော့ နေရောင်နဲ့ ထိတွေ့ခံရတဲ့ နေရာတွေမှာ နေလောင်နိုင်ပါတယ်။
.
.
နေပူမလောင်အောင် ဘယ်လို ကာကွယ်မလဲ ?
– နံနက် ၁ဝ နာရီကနေ မွန်းလွဲ ၃ နာရီ ကြား နေရောင်ခြည် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့မှုကို ရှောင်ကျဉ်သင့်ပါတယ်။ (နွေရာသီဆို ၁၁ နာရီနဲ့ ၄ နာရီကြား)
– SPF (sun protection factor) ၃၀နဲ့ အထက်ရှိတဲ့ နေပူခံလိမ်းဆေး (sunscreen) ကို အသုံးပြုသင့်ပါတယ်။ နေပူခံလိမ်းဆေး (sunscreen) ကို နေပူထဲမထွက်ခင် မိနစ် ၃၀ ခန့် ကြိုတင် အသုံးပြုသင့်ပြီး၊ ၂ နာရီခြားတစ်ခါ အသုံးပြုသင့်ပါတယ်။
– နေတအားပူရင် အပြင်မထွက်ပါနဲ့။ နွေရာသီမှာ အထက်ပါ အချိန်တွေကို အပြင်မထွက်တာ အကောင်းဆုံးပါ။
– သဲ (သို့) ရေမှ တန်ပြန်လာတဲ့ နေရောင် ၊ ထုနည်းတဲ့ တိမ်ကို ဖြတ်သန်းလာတဲ့ နေရောင်တို့ကို သတိထားပါ။
– အနားကျယ်ပြန့်တဲ့ ဦးထုပ်နဲ့ နေရောင်မှကာကွယ်ပေးနိုင်တဲ့ အဝတ်အစားတွေကို ဝတ်ဆင်ပါ။
– အရောင်တောက်တဲ့ အဝတ်အစားတွေက နေရောင်ခြည်ကို ပိုမိုစုပ်ယူနိုင်လို့ အရောင်ဖျော့တဲ့ အဝတ်အစားတွေကို ဝတ်ဆင်ပါ။
..
..
Sun tanning (နေဆာလှုံ၍ အသားအရောင်ညိုစေခြင်း)
နိုင်ငံခြားဇာတ်ကားတွေမှာ ကမ်းခြေမှာနေပူစာလှုံပြီး အသားညိုအောင် Sun tanning လုပ်တာ တွေ့ဖူးကြမှာပါ။ အမှန်တော့ Sun tanning က ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်ထိတွေ့မှုများပြီး အရေပြားပျက်စီးလို့ ရှောင်ရှားသင့်ပါတယ်။
..
..
နေပူလောင်တာကို ဘယ်လို ကုသမလဲ ?
– အသင့်အတင့်နဲ့ အပြင်းအထန်နေပူလောင်တာမှာ ဆရာဝန်ညွှန်ကြားမှုနဲ့ အရေပြားရောင်ရမ်းတာကို ကုသတဲ့ လိမ်းဆေးတွေ အသုံးပြုရပါမယ်။
– အအေးကပ်တာက ပူလောင်တာနဲ့ နာကျင်တာကို သက်သာစေပါတယ်။ ပိတ်စ(gauze) (ဒါမှမဟုတ်) မျက်နှာသုတ်ပဝါကို ရေအေးထဲနှစ်ပြီး လောင်ထားတဲ့ နေရာပေါ် အုံပေးပါ။ Aloe Vera Gel လို အေးမြစေတဲ့ gel , cream များလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်
– Baby oil (သို့) baking soda ထည့်ထားတဲ့ ရေထဲစိမ်ပါ။ ပြီးရင် အရေပြားကို ဖြေးဖြေးပုတ်ပြီး ခြောက်သွေ့ပါစေ။
– ရေချိုးပြီးချိန် calamine လိမ်းဆေးအဆီ လိမ်းရင် နာကျင်မှုကို သက်သာစေပါတယ်။ (Calamine က zinc oxide ပါတဲ့ ပန်းရောင်အမှုန့်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။)
– နာကျင်မှုနဲ့ ဖျားနာမှုအတွက် ဆရာဝန်ညွှန်ကြားထားတဲ့ အကိုက်ခဲပျောက်ဆေးတွေကို သုံးနိုင်ပါတယ်။
–အထူးသဖြင့် အပြင်းအထန် နေပူလောင်ထားသူတွေ အနေနဲ့ ရေ၊ ဓါတ်ဆားရည် များများသောက်ရပါမယ်။
– နီမြန်းတာနဲ့ နာကျင်တာ သက်သာတဲ့အထိ နေပူထဲသွားတာကို ရှောင်ရှားသင့်ပါတယ်။
ဒီလောက်ဆို နေလောင်ခြင်းအကြောင်းကို ထိုက်သင့်သလောက် သိရှိပြီးဖြစ်ကြမယ်လို့ ယူဆပါတယ်။ အခု ပြောပြထားတဲ့ နည်းလမ်းလေးတွေနဲ့ နေလောင်ခြင်းမရှိအောင် နေကြစို့နော်…..
Reference: 
Murtagh,J ,2016. Murtagh’s patient education. 6th Ed. Australia:Mcgraw-Hill Australia,pp.333
NUG, MOH တယ်လီကျန်းမာ ၊ လူတိုင်းအတွက်ပါ
တယ်လီကျန်းမာတွင် ဆရာဝန်များနှင့် အွန်လိုင်းမှ အခမဲ့တိုင်ပင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါသည်
*** ပိတ်ရက်မရှိပါ ***
ကြိုတင်ဘိုကင်ယူရန်အတွက်( https://m.me/telehealthmm )ကို နှိပ်ပါ
( နေ့စဉ် မနက် ၈နာရီမှ ည၁၀နာရီအထိ )
#nugmoh#telehealth#telemedicine
#teleconsultation#တယ်လီကျန်းမာ
#နေပူလောင်ခြင်း#Sunburn
Ministry of Health,
National Unity Government.
Published on: 8 February 2023
Last Updated: 8 February 2023