ကျွန်တော့်မိတ်ဆွေတစ်ယောက်ရဲ့ သူအသည်းကွဲတုန်းကအကြောင်းကို ပြန်ပြီးဖောက်သည်ချပြပါရစေ။
အရင်က သူဟာ အားကစားဆို ဝေးရော။ လမ်းလျှောက်တာလေးလောက်ကိုတောင် မလုပ်ချင်တဲ့သူပါ။ ဒါပေမယ့် အသည်းကွဲပြီးနောက်ပိုင်း နေမရထိုင်မရ ဖြစ်နေရှာတာနဲ့ “ စိတ်ထွက်ပေါက်အဖြစ် Gym လေးသွားဆော့ကြည့်ပါလား” လို့ ကျွန်တော်က အကြံပေးလိုက်ပါတယ်။
အစပိုင်းမှာတော့ သူက ညည်းပါတယ်။ “ တစ်ကိုယ်လုံး ကိုက်ခဲနေတာပဲ။ မသွားချင်တော့ဘူး” လို့ ဆိုပြီးပေါ့။ ဒါပေမယ့် သူက ဇွဲမလျှော့ဘဲ ဆက်သွားတယ်။ တစ်ပတ်၊ နှစ်ပတ်ကြာတဲ့အခါ သူ့ဆီကလာတဲ့ စကားသံက ပြောင်းသွားပါတယ်။ “ ဆရာရေ… Gym ဆော့ပြီးပြန်လာရင် လူက ပင်ပန်းနေပေမယ့် စိတ်ထဲမှာ တအားကြည်လင်ပြီး နေလို့ကောင်းနေတယ်။ အရင်လို ဝမ်းနည်းတာတွေ မရှိတော့သလိုပဲ” တဲ့။
အခုဆို သူက Gym မသွားရရင် မနေနိုင်ဖြစ်နေပြီး သူ့ရဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာကြံ့ခိုင်မှုကလည်း အရင်ကထက် အများကြီးပိုကောင်းလာတာကို တွေ့ရပါတယ်။
သူ့ပြဿနာကို ကုသပေးလိုက်တာက အချိန်ဆိုတဲ့ သမားတော်တစ်ယောက်တည်း မဟုတ်ပါဘူး။ သူ့ခန္ဓာကိုယ်ထဲကနေ ကြွက်သားတွေနာကျင်တဲ့အခါ သဘာဝအတိုင်းထွက်လာတဲ့ “ နာကျင်မှုသက်သာစေတဲ့ဟော်မုန်း” လို့ခေါ်တဲ့ “ Endorphins (အန်ဒိုဖင်)” တွေရဲ့ စွမ်းပကားကြောင့်လည်း ပါပါတယ်။
…
…
” အန်ဒိုဖင်” အကြောင်းကို ရှင်းမပြခင် တစ်ခုလောက် ပြောပြပါရစေ။ လူအများစုက “ ပျော်ရွှင်မှု” လို့ပြောလိုက်ရင် ဒိုပါမင်း (Dopamine) ကိုပဲ ပြေးမြင်တတ်ကြတယ်။ တကယ်တမ်းကျတော့ “ ဒိုပါမင်း” က “ လိုချင်တပ်မက်မှု” ဖြစ်ပြီး “ အန်ဒိုဖင်” ကတော့ “ နာကျင်မှုကို ကျော်လွှားပြီးမှရတဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှု” ဖြစ်ပါတယ်။
အန်ဒိုဖင် (Endorphins) ဆိုတဲ့ စကားလုံးက “ Endogenous Morphine” ကနေ ဆင်းသက်လာတာပါ။ အဓိပ္ပါယ်ကတော့ “ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းထဲမှာပဲ ထုတ်လုပ်တဲ့ မော်ဖင်း (ဘိန်း)” ပါ။ ကျွန်တော်တို့ ခန္ဓာကိုယ်ဟာ အပြင်က ဆေးဝါးမလိုဘဲ နာကျင်မှုကို သက်သာစေပြီး စိတ်ကိုငြိမ်းချမ်းစေတဲ့ ဓာတ်ပစ္စည်းကို ကိုယ်တိုင်ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်း ရှိပါတယ်။
.
🍀” အန်ဒိုဖင်” ရဲ့ အာနိသင်တွေက ဘာတွေဖြစ်မလဲ🍀
၁။ The Runner’s High
အားကစား ပြင်းပြင်းထန်ထန် လုပ်တဲ့အခါ ဒါမှမဟုတ် မိုင်ဝေးဝေးပြေးတဲ့အခါ ခန္ဓာကိုယ်က ပင်ပန်းနာကျင်လာပါတယ်။ ဒါကြောင့် အဲဒီနာကျင်မှုကို ခံနိုင်ရည်ရှိအောင် ဦးနှောက်က “ အန်ဒိုဖင်” တွေကို ထုတ်ပေးလိုက်ပါတယ်။ အဲဒီအခါ “ Runner’s High” လို့ခေါ်တဲ့ “ နာကျင်မှုတွေပျောက်ပြီး လေထဲဝဲနေသလို ကြည်နူးစိတ်မျိုး” ကို ခံစားလိုက်ရတာပါ။ ဟိုင်း (High) ချင်ရင် တခြားဆေးတွေ သုံးနေစရာမလိုပါဘူး။ ချွေးလေးထွက်လာအောင် ပြေးပေးလိုက်ရုံပဲနော်။ (“ ဟိုင်း” တဲ့ကိစ္စလည်း ဆုံးမစာအရှည်ကြီးနဲ့ သာသာနဲ့နာနာ နှက်ပေးဦးမယ်။ လာမယ် ကြာမယ်နော်)
၂။ Survival Mechanism (ရှင်သန်ရပ်တည်မှုအတွက် လိုအပ်ချက်)
ရှေးခေတ်လူသားတွေမှာ လူလူချင်းအမဲလိုက်တာမျိုး ရှိကြပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ အမဲလိုက်ခံရသူဟာ ဒဏ်ရာရပြီးတာတောင်မှ ချက်ချင်းလဲကျမသွားဘဲ ဘေးကင်းရာကို ဆက်ပြေးနိုင်တာဟာ “ အန်ဒိုဖင်” ရဲ့ အာနိသင်ကြောင့်ပါ။ ဒါဟာ သဘာဝတရားက ဖန်တီးပေးထားတာပေါ့။ နာကျင်မှုကို “ ခေတ္တထုံဆေး” သဘောမျိုး ဖုံးကွယ်ပေးထားပြီး အသက်ရှင်ဖို့ ခွန်အားပေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။
…
…
🍀ဒါဆိုရင် “ အန်ဒိုဖင်” က ဘာတွေလုပ်ပေးသလဲ🍀
🧠 ဦးနှောက်အတွက်ဆိုရင်
✅နာကျင်မှုကို သိသိသာသာ လျော့နည်းစေပါတယ်။ (မော်ဖင်းထိုးထားသလိုမျိုး အာနိသင်ရှိပါတယ်)
✅စိတ်ဖိစီးမှုနဲ့ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေကို လျှော့ချပေးပြီး စိတ်တည်ငြိမ်မှုကို ရစေပါတယ်။
✅စိတ်ဓာတ်ကျတာကို သက်သာစေပြီး ကြည်နူးမှု (Euphoria) ကို ဖြစ်ပေါ်စေပါတယ်။
.
🏋🏾 ခန္ဓာကိုယ်အတွက်ဆိုရင်လည်း
✅ကိုယ်ခံစွမ်းအားစနစ်ကို မြှင့်တင်ပေးလို့ ရောဂါတွေကို တိုက်ထုတ်နိုင်စွမ်းဟာ ပိုကောင်းလာပါတယ်။
✅သွေးပေါင်ချိန်ကို ထိန်းညှိပေးပြီး နှလုံးကျန်းမာရေးကိုလည်း အထောက်အကူပြုပါတယ်။
✅အမျိုးသမီးတွေရဲ့ မီးဖွားချိန်မှာ နာကျင်မှုကို ခံနိုင်ရည်ရှိအောင် အဓိကကူညီပေးတာကလည်း ဒီဟော်မုန်းပါပဲနော်။
…
…
🍀” အန်ဒိုဖင်” နည်းနေရင်ကော ဘာတွေဖြစ်လာမလဲ🍀
လက်ရှိအခြေအနေလိုမျိုးမှာ ရှည်ကြာလှတဲ့ စိတ်ဖိစီးမှုတွေနဲ့ လှုပ်ရှားမှုနည်းပါးတဲ့ နေထိုင်မှုပုံစံတွေကြောင့် “ အန်ဒိုဖင်” ထွက်နိုင်မှုက ကျဆင်းသွားနိုင်ပါတယ်။ “ အန်ဒိုဖင်” မထွက်တော့ရင် ဘာတွေဖြစ်နိုင်မလဲဆိုတာကို ကြည့်လိုက်ကြရအောင်။
😥 နည်းနည်းလေး ထိခိုက်မိတာနဲ့ အကြီးအကျယ် နာကျင်နေမယ်။ ခေါင်းကိုက်တာ၊ ခါးနာတာတွေလည်း မကြာခဏ ဖြစ်မယ်။ ဆေးသောက်လည်း မပျောက်နိုင်ပါဘူး။
😔 အကြောင်းရင်းမရှိဘဲ ဝမ်းနည်းနေမယ်။ စိတ်ဓာတ်ကျလွယ်မယ်။
😡 စိတ်တိုလွယ်မယ်။ စိတ်ခံစားချက် အတက်အကျ မြန်မယ်။
😴 ညဘက် အိပ်မပျော်တာ၊ အိပ်ရေးမဝတာတွေလည်း ဖြစ်တတ်ပါတယ်။
…
…
🍀” အန်ဒိုဖင်” က များလွန်းရင်ရော ဘာတွေဖြစ်မလဲ🍀
သဘာဝအတိုင်းမဟုတ်ဘဲ ပြင်းထန်လွန်းတဲ့ လေ့ကျင့်ခန်းတွေကို အလွန်အကျွံလုပ်မိရင် “ အန်ဒိုဖင်” တွေဟာ အများကြီးထွက်လာတတ်ပါတယ်။ ဒါမှမဟုတ် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် နာကျင်အောင်လုပ်ပြီးမှ စိတ်သက်သာရာရစေတာမျိုး (Self-harm) တွေကြောင့်လည်း “ အန်ဒိုဖင်” တွေက အများကြီးထွက်တတ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် စိတ်ဖိစီးမှုများပြီး စိတ်ဓာတ်ကျတဲ့သူတွေဟာ ထွက်ပေါက်ရလိုရငြားနဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် နာကျင်အောင်လုပ်ပြီး စိတ်သက်သာရာရအောင် လုပ်တတ်ကြပါတယ်။
ထွက်လာတဲ့ “ အန်ဒိုဖင်” ကြောင့် ခဏတာမှာ သက်သာသလို ခံစားရပေမယ့် ရေရှည်မှာတော့ အနာတရဖြစ်နေတာကို မသိနိုင်တော့တာကြောင့် ရောဂါပိုးဝင်ခြင်းရဲ့ နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးတွေကို ခံစားရနိုင်ပါတယ်။
…
…
🍀အဲဒီတော့ “ အန်ဒိုဖင်” ကို သဘာဝအတိုင်း ဘယ်လိုတိုးမြှင့်ကြမလဲ🍀
” အန်ဒိုဖင်” ရဖို့အတွက် ဆေးထိုးစရာမလိုပါဘူး။ အခုပြောပြမယ့် နည်းလမ်းတွေနဲ့တင် သဘာဝအတိုင်း ထုတ်ယူလို့ရပါတယ်။
🏃 ချွေးထွက်စေတဲ့ လေ့ကျင့်ခန်း လုပ်ပါ။
အထူးသဖြင့် နှလုံးခုန်မြန်စေတဲ့ Cardio, Running သို့မဟုတ် High-Intensity Interval Training (HIIT) ကစားနည်းတွေက “ အန်ဒိုဖင်” ကို အများဆုံးထွက်စေပါတယ်။ “ အနာခံမှ အသာစံရမယ်” ဆိုတဲ့ သဘောတရားအတိုင်းပါပဲ။
.
🤣 အသံထွက်အောင် ရယ်မောပါ။
သူငယ်ချင်းတွေစုပြီး ထွေရာလေးပါပြောရင်း၊ စရင်းနောက်ရင်းနဲ့ အားရပါးရ ရယ်မောလိုက်တဲ့အခါမျိုး၊ ဟာသကားကြည့်ပြီး ရယ်လိုက်တဲ့အခါမျိုးတွေမှာ “ အန်ဒိုဖင်” တွေဟာ ထွက်လာတတ်ပါတယ်။ ရယ်မောခြင်းက အကောင်းဆုံး ဆေးတစ်လက်ဆိုတာ တကယ်ပါနော်။
.
🌶️ သဘာဝအစပ်တွေကို စားပါ။
ဒါက စိတ်ဝင်စားစရာပါ။ ငရုတ်သီးရဲ့ အစပ်အရသာက လျှာမှာရှိတဲ့ “ နာကျင်မှုအာရုံခံဆဲလ်တွေ” ကို သွားဆွပေးပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာဦးနှောက်က “ ဪ… နာနေပါလား” ဆိုပြီး “ အန်ဒိုဖင်” တွေကို လွှတ်ပေးလိုက်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် အစပ်စားပြီးရင် ကျေနပ်ပြီး နေလို့ကောင်းနေတာပေါ့။
.
🍫 ချောကလက်စားရင် အခါးကိုစားပါ။
ချောကလက်အခါးဖြစ်တဲ့ Dark Chocolate မှာပါတဲ့ ဒြပ်ပေါင်းတွေက “ အန်ဒိုဖင်” ထွက်ရှိမှုကို လှုံ့ဆော်ပေးပါတယ်။ ပမာဏနည်းနည်း (တစ်တုံး၊ နှစ်တုံး) စားပေးရုံနဲ့ လုံလောက်ပါတယ်နော်။
.
🎨 ဂီတနဲ့ အနုပညာကို အဖော်ပြုပါ။
ကိုယ်ကြိုက်တဲ့သီချင်းကို အော်ဆိုလိုက်တာ၊ ကခုန်လိုက်တာ ဒါမှမဟုတ် အနုပညာဖန်တီးမှု တစ်ခုခုလုပ်တာကလည်း စိတ်ကိုကုစားပေးရုံသာမက “ အန်ဒိုဖင်” ကိုလည်း ထွက်စေနိုင်ပါတယ်။
…
…
ဒီလောက်ဆိုရင် “ အန်ဒိုဖင်” ဆိုတာ “ ပျော်ရွှင်မှု” သက်သက်မဟုတ်ဘဲ “ ဘဝရဲ့နာကျင်မှုတွေကို ကျော်ဖြတ်ဖို့ ပေးထားတဲ့ သဘာဝလက်ဆောင်” ဆိုတာကို သဘောပေါက်လောက်ပါပြီ။
ဘဝမှာ စိတ်ညစ်စရာ၊ ပင်ပန်းစရာတွေ ကြုံလာရတိုင်း အိပ်ရာထဲ ကွေးနေမယ့်အစား ထပြီး လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်လိုက်တာ၊ ရယ်မောလိုက်တာတွေက သင့်ဦးနှောက်ကို ပြန်လည် ကုစားပေးနိုင်ပါတယ်။ နာကျင်နေရင်တောင်မှ ရယ်ကျဲကျဲလုပ်နိုင်တာဟာ “ အန်ဒိုဖင်” ကြောင့်ပဲဆိုတာကိုတော့ မမေ့ပါနဲ့။
ဘဝတက်လမ်းအတွက် နာကျင်မှုတွေကို ကောင်းကောင်း အသုံးချတတ်တဲ့သူတွေ ဖြစ်ကြပါစေဗျာ…..။
စေတနာဖြင့်
အဓိပတိ
..
..
❤️NUG, MOH တယ်လီကျန်းမာ၊ လူတိုင်းအတွက်ပါ ❤️
👉တယ်လီကျန်းမာတွင် ဆရာဝန်များနှင့် အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့် အခမဲ့ (အခမဲ့) တိုင်ပင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါသည်။
*** ပိတ်ရက်မရှိပါ ***
ကြိုတင်ဘိုကင်ယူရန်အတွက် တယ်လီကျန်းမာ messenger ကို ဆက်သွယ်ပါ။
(နေ့စဥ် မနက် ၈ နာရီမှ ည ၁၀ နာရီအထိ)
…
…
👉 စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးရင်ဖွင့်လိုသူများအတွက်….
မိမိကိုယ်ကိုသေကြောင်းကြံစည်မှု လုံးဝမရှိစေရ
Zero Suicide Hotline သို့ ဆက်သွယ်ရန်
(မနက် (၈) နာရီမှ နေ့လယ် (၁၂) နာရီ
ညနေ (၆) နာရီမှ ည (၁၀) နာရီအတွင်း)
*** မိနစ်ပိုင်းအတွင်း စာမပြန်ပါက “ /start” ဆိုသည်ကို ထပ်မံနှိပ်ပေးရန် လိုအပ်ပါသည် ***
Ministry of Health,
National Unity Government.
