သင်ဟာ အိုမင်းမစွမ်းဖြစ်နေတဲ့ မိဘတွေအတွက် အားကိုးရာ၊ သားသမီးတွေအတွက် ရှေ့ကနေ မားမားမတ်မတ် ရပ်တည်ပေးနေတဲ့ ခိုနားရာ၊ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တွေအတွက် ပြဿနာဖြေရှင်းပေးသူ ဒါမှမဟုတ် လူတိုင်း ပြေးလာပြီး မှီခိုအားထားရတဲ့ “ အရာရာကို ဦးဆောင်နေရသူ” တစ်ယောက် ဖြစ်နေပြီလား။
အပြင်ပန်းကကြည့်ရင် သင်ဟာ သန်မာတယ်။ မပြိုလဲဘူး။ အမြဲတမ်း အဆင်ပြေနေသလိုပါပဲ။ ဒါပေမယ့် သင့်ရဲ့အတွင်းစိတ်နဲ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာတော့ ဘယ်သူမှ မမြင်နိုင်တဲ့ စစ်ပွဲတစ်ခုဟာ ဖြစ်ပွားနေတတ်ပါတယ်။
သူများတွေရဲ့ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးတွေကို ကြာရှည်စွာ ထမ်းပိုးထားရခြင်းက သင့်ရဲ့စိတ်ကို ပင်ပန်းစေရုံမျှ မဟုတ်ပါဘူး။ သင့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ဆဲလ်တွေ၊ အာရုံကြောတွေကအစ အဲဒီဝန်ကို မျှဝေထမ်းပိုးရင်း တိတ်တဆိတ် ပင်ပန်းနေကြရပါတယ်။
.
🍀 စိတ်ထောင်းလို့ ကိုယ်ကြေ 🍀
စိတ်ပညာမှာ “ The Body Keeps the Score” (ခန္ဓာကိုယ်က အရာရာကို မှတ်တမ်းတင်ထားနိုင်သည်) ဆိုတဲ့ စကားရှိပါတယ်။ သင့်စိတ်က “ ငါ အဆင်ပြေပါတယ်။ ငါ လုပ်နိုင်ပါတယ်။” လို့ သင့်ဦးနှောက်ကို လိမ်ညာလို့ ရကောင်းရနိုင်ပေမယ့် သင့်ခန္ဓာကိုယ်ကိုတော့ လိမ်ညာလို့ မရပါဘူး။
စိတ်ဖိစီးမှုနဲ့ တာဝန်ဝတ္တရားတွေက များပြားလာတဲ့အခါ သင့်ခန္ဓာကိုယ်က Cortisol နဲ့ Adrenaline လို့ခေါ်တဲ့ စိတ်ဖိစီးမှုဟော်မုန်းတွေကို အဆက်မပြတ် ထုတ်ပေးနေရပါတယ်။ ရလဒ်အနေနဲ့ သင့်အာရုံကြောစနစ်ဟာ “ Fight or Flight” (တိုက်ခိုက်မလား၊ ထွက်ပြေးမလား) ဆိုတဲ့ အသင့်အနေအထား (Survival Mode) မှာ အမြဲတမ်းရောက်နေတတ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် သင် အိပ်စက်အနားယူနေရင်တောင် သင့်ခန္ဓာကိုယ်က အမှန်တကယ် အနားမရတော့ပါဘူး။ လူက အိပ်နေပေမယ့် စိတ်က အိပ်မပျော်ဘဲ တစ်ညလုံး သိနေတာမျိုးပေါ့။
…
…
🍀 ခန္ဓာကိုယ်ထဲက သင်သတိမထားမိသော တော်လှန်မှုများ 🍀
သင့်ခန္ဓာကိုယ်က လေးလံဝန်ပိနေရင် အောက်ပါ လက္ခဏာတွေနဲ့ သင့်ကို စကားပြောနေတတ်ပါတယ်။ သင်ကတော့ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ စကားသံတွေကို မသိဘဲ “ ရောဂါတစ်ခုခု စွဲကပ်နေတာများလား” လို့တောင် ထင်မှတ်မှားနိုင်ပါတယ်။
၁။ ရင်ဘတ်ထဲမှာ လေးလံနေခြင်း (Chest Tightness)
နှလုံးရောဂါမဟုတ်ဘဲ ရင်ဘတ်ထဲမှာ တင်းကျပ်နေတာ၊ အသက်ရှူရတာ မဝသလို ခံစားရတာတွေဟာ “ ငါ့မှာ ဝန်တွေပိနေပြီ” လို့ သင့်ခန္ဓာကိုယ် က အော်ဟစ်နေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဖွင့်ချပြခွင့်မရတဲ့ ဝမ်းနည်းနာကြင်မှုတွေနဲ့ စိုးရိမ်မှုတွေက ရင်ဘတ်ကြွက်သားတွေကို တင်းမာစေတာပါ။
.
၂။ နာတာရှည် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း (Chronic Fatigue)
ညဘက်မှာ ဘယ်လောက်ပဲအိပ်အိပ်၊ မနက်နိုးလာရင် လူက မလန်းဆန်းဘူး။ အားအင်ကုန်ဆုံးပြီး နုံးချိနေတာမျိုးကို ခံစားရနိုင်ပါတယ်။ ကားတစ်စီးကို အင်ဂျင်မရပ်ဘဲ ၂၄ နာရီ မောင်းနှင်ထားသလိုမျိုး သင့်အာရုံကြောတွေက အမြဲတမ်း “ ON (လုပ်ဆောင်)” နေတဲ့အတွက် စိတ်စွမ်းအင်တွေ ကုန်ဆုံးနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
.
၃။ ထူးဆန်းသော နာကျင်မှုများ (Unexplained Aches)
ပခုံးတွေ လေးလံတာ၊ ဇက်ကြောတွေ တက်တာ၊ ခါးနာတာတွေဟာ ပင်ပန်းတဲ့အလုပ်တွေ လုပ်မိလို့ မဟုတ်ပါဘူး။ “ လောကကြီးရဲ့ ဝန်ကို ထမ်းထားရတယ်” ဆိုတဲ့ စိတ်ခံစားချက်က ပခုံးနဲ့ လည်ပင်းကြွက်သားတွေကို အလိုအလျောက် တင်းမာစေလို့ ဖြစ်ပါတယ်။
.
၄။ အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်း ပြဿနာများ
ဦးနှောက်နဲ့ အစာအိမ်ဟာ တိုက်ရိုက်ချိတ်ဆက်နေပါတယ်။ စိတ်မလုံခြုံတဲ့အခါ၊ စိတ်ပူပင်တဲ့အခါ အစာမကြေတာ၊ နည်းနည်းလေးစားလိုက်တာနဲ့ ပြည့်အင့်သွားတာ၊ ဗိုက်နာတာ၊ ဝမ်းမမှန်တာတွေ ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။
.
၅။ အလွန်အမင်း သတိထားမိနေခြင်း (Hypervigilance)
အိမ်မှာ အနားယူနေရင်တောင် ဖုန်းသံကြားရင် လန့်သွားတာ၊ ကိုယ်ခန္ဓာမှာ ဝေဒေနာတစ်ခုခု ခံစားလာရရင် ကျန်းမာရေးပြဿနာ ဖြစ်လာတော့မလို စိုးရိမ်နေတာ၊ သူများတွေရဲ့ မျက်နှာရိပ်မျက်နှာကဲကို အမြဲတမ်း စောင့်ကြည့်နေမိတာတွေဟာ သင့်အာရုံကြောစနစ်က လုံခြုံမှုမရှိဘူးလို့ ခံစားနေရတဲ့ လက္ခဏာတွေပါ။ တစ်ခုခုဆိုရင် အမြဲထိတ်လန့်နေရတဲ့အတွက် ပျော်ရွှင်ချမ်းမြေ့မှုတွေလည်း ပျောက်ဆုံးသွားတတ်ပါတယ်။
…
…
🍀 သန်မာပြရခြင်း၏ နောက်ကွယ်က အရိပ်မည်းကြီး 🍀
ခေါင်းဆောင်တွေ၊ ပြုစုစောင့်ရှောက်သူတွေမှာ အဖြစ်အများဆုံး အမှားကတော့ “ ငါလဲကျလို့ မဖြစ်ဘူး” ဆိုတဲ့ အတွေးပါပဲ။ ကျွန်တော် ကိုယ်တိုင်လည်း ကြုံဖူးပါတယ်။ ရှေ့ဆက်တိုးနိုင်သေးတယ်၊ လုပ်နိုင်သေးတယ်လို့ ထင်နေပေမယ့် တစ်နေ့မှာ ခန္ဓာကိုယ်က “ ငါဆက်မလုပ်နိုင်တော့ဘူး။ တော်လိုက်ပါတော့။” ဆိုပြီး သပိတ်မှောက်လိုက်တဲ့အချိန်မျိုးဟာ ရောက်လာတတ်ပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ Burnout ဆိုတဲ့ စိတ်ရောကိုယ်ပါ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းအဆင့်ကို ရောက်သွားပါလိမ့်မယ်။
တကယ်တော့ သန်မာခြင်းဆိုတာဟာ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု၊ နာကျင်မှုကို မသိချင်ယောင်ဆောင်လိုက်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီလိုပါပဲ။ ကြင်နာခြင်းဆိုတာဟာလည်း သူတစ်ပါးရဲ့ အဆိပ်တွေကို ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ စုပ်ယူသိမ်းဆည်းထားရမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါကြောင့်မို့ မှီခိုအားထားရသူဖြစ်ခြင်းဆိုတာဟာ ကိုယ့်ကျန်းမာရေးကို စတေးပြီးမှ ရယူရမယ့် ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူး မဟုတ်ပါဘူးနော်။
…
…
ဒါဆိုရင် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်လည်ကုစားပေးဖို့ ဘာတွေကို လိုအပ်မလဲ။
သင်ဟာ သူတစ်ပါးအတွက် အမြဲတမ်း ပေးဆပ်နေသူ (Giver) သို့မဟုတ် သူတစ်ပါးစိတ်ကျေနပ်အောင် ပြုလုပ်ပေးနေရသူ (Pleaser) ဖြစ်နေရင် ဒီစကားလေးတွေကို သင့်ကိုယ်သင် ပြန်ပြောပြပေးပါ။
🛡️ “ ငါ ရပ်နားခွင့် ရှိတယ်။”
ဖုန်းဘက်ထရီတောင် အားကုန်ရင် အားပြန်သွင်းရပါတယ်။ သင့်ကိုယ်သင် အနားပေးခြင်းဟာ ဖြုန်းတီးခြင်းမဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ်တိုင် စိတ်ခွန်အားပြည့်နေမှ၊ ကျန်းမာနေမှ ကိုယ်လုပ်ချင်တဲ့အလုပ်ကို ဆက်လုပ်ခွင့်ရမှာပါ။
.
🛡️ “ ငါ အရာရာကို မပြုပြင်ပေးနိုင်ဘူး။”
သူများတွေရဲ့ပြဿနာကို နားထောင်ပေးလို့ ရပေမယ့် အဲဒီပြဿနာကို ကိုယ့်ပခုံးပေါ်ကို ထမ်းတင်စရာ မလိုပါဘူး။ တစ်ပါးသူတွေရဲ့ ပြဿနာတွေဟာ ကိုယ့်ပြဿနာမဟုတ်တဲ့အတွက် ကိုယ်တိုင်ဖြေရှင်းပေးနေစရာ မလိုပါဘူး။ “ စာနာခြင်း” (Empathy) နဲ့ “ တာဝန်ယူခြင်း” (Responsibility) ကို ခွဲခြားထားပါ။
.
🛡️ “ မပြည့်စုံလည်း ဖြစ်တယ်။”
သင်ဟာ စူပါဟီးရိုး မဟုတ်ပါဘူး။ လူသားတစ်ယောက်ပါ။ မှားယွင်းခွင့်ရှိတယ်။ မောပန်းခွင့်ရှိတယ်။ “ မလုပ်နိုင်တော့ဘူး” လို့ ငြင်းဆန်ခွင့် ရှိပါတယ်။ ဗုဒ္ဓဘုရားတောင်မှ သတ္တဝါအားလုံးကို မချေချွတ်နိုင်ပါဘူး။ ကယ်လို့ရတဲ့သူကိုပဲ ကယ်ခဲ့ပါတယ်။
.
🛡️ “ A home also need a home”
အဲဒီစကားလေးရဲ့ ဆိုလိုရင်းကတော့ “ သင်ဟာ တစ်ပါးသူတွေရဲ့ စိတ်လုံခြုံဖို့၊ ဘေးကင်းလုံးခြုံဖို့အတွက် ခိုနားရာ အိမ်တစ်လုံး ဖြစ်ပေးနေရတယ်ဆိုရင်တောင် သင်ပင်ပန်းနွမ်းနယ်လာတဲ့အခါမှာလည်း တိတ်ဆိတ်လုံခြုံပြီး ကိုယ်ယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့ အိမ်ကလေးတစ်လုံးမှာ ဘဝအမောတွေကို ချွေးသိပ်ဖြေပြီး အနားယူဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။” တဲ့။
…
…
အဓိက မှာချင်တာကတော့ သင်ဟာ သူများတွေအတွက် အလင်းရောင်ပေးနေရသူဆိုရင် ကိုယ့်မီးစာကိုယ်တိုင်က ကုန်ခမ်းမသွားအောင် ဂရုစိုက်ဖို့ လိုပါတယ်။
🌴 သူများတွေရဲ့ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကို ခဏချထားလိုက်ပါ။
🌴 ပြတင်းပေါက်ကို ဖွင့်၊ လေကို ဝဝရှူပြီး သင့်ခန္ဓာကိုယ်လေးကို “ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ လုပ်ဆောင်ခဲ့ရတဲ့အလုပ်တွေအတွက် ပင်ပန်းသွားပြီနော်။” လို့ ပြန်ပြောပေးပါ။
” သင်ဟာ သင့်ဘဝမှာ အရေးအကြီးဆုံးဆိုတာကို မမေ့ပါနဲ့။”
စေတနာဖြင့်
အဓိပတိ
..
..
❤️NUG, MOH တယ်လီကျန်းမာ၊ လူတိုင်းအတွက်ပါ ❤️
👉တယ်လီကျန်းမာတွင် ဆရာဝန်များနှင့် အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့် အခမဲ့ (အခမဲ့) တိုင်ပင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါသည်။
*** ပိတ်ရက်မရှိပါ ***
ကြိုတင်ဘိုကင်ယူရန်အတွက် တယ်လီကျန်းမာ messenger ကို ဆက်သွယ်ပါ။
(နေ့စဥ် မနက် ၈ နာရီမှ ည ၁၀ နာရီအထိ)
…
…
👉 စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးရင်ဖွင့်လိုသူများအတွက်….
မိမိကိုယ်ကိုသေကြောင်းကြံစည်မှု လုံးဝမရှိစေရ
Zero Suicide Hotline သို့ ဆက်သွယ်ရန်
(မနက် (၈) နာရီမှ နေ့လယ် (၁၂) နာရီ
ညနေ (၆) နာရီမှ ည (၁၀) နာရီအတွင်း)
*** မိနစ်ပိုင်းအတွင်း စာမပြန်ပါက “ /start” ဆိုသည်ကို ထပ်မံနှိပ်ပေးရန် လိုအပ်ပါသည် ***
Ministry of Health,
National Unity Government.
