ဆိုင်းသံ၊ ဗုံသံ အကျယ်ကြီးတွေကြားရင် ရင်ထဲမှာ တုန်လာပြီး ဝမ်းနည်းသလိုလို၊ ငိုချင်သလိုလို ဖြစ်လာတယ်။ တချို့ကျတော့လည်း မူးနောက်ပြီး သတိလစ်သလို ဖြစ်သွားတယ်။ တချို့ဆိုရင် နတ်ဝင်ပူးသလိုမျိုး ကခုန်တာ၊ ထူးထူးဆန်းဆန်းတွေ လုပ်တာမျိုးအထိ ဖြစ်တတ်ကြပါတယ်။
ဒီလိုဖြစ်တာကို မြန်မာ့ဓလေ့မှာတော့ “ လိပ်ပြာနုတာ” ၊ “ ဝိဉာဉ်အားနည်းတာ” ဒါမှမဟုတ် “ နတ်ကိုင်တာ” လို့ ယူဆပြီး အယူအဆအမျိုးမျိုးနဲ့ ဖြေရှင်းကြတာ ရှိပါတယ်။
တကယ်တော့ ဒါဟာ လူ့ရဲ့ဦးနှောက်နဲ့ အာရုံကြောစနစ်နဲ့ ပိုဆိုင်ပါတယ်။
…
…
၁။ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ရှေးကျတဲ့ “ အချက်ပေးစနစ်” (The Ancient Alarm)
လူ့ဦးနှောက်ဟာ သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ဒါမှမဟုတ် ရန်သူလာတာကို သိဖို့ “ အသံ” ကို အားကိုးပြီး ဆင့်ကဲဖြစ်တည်လာတာပါ။ တအားကျယ်လောင်တဲ့ အသံနဲ့ တုန်ခါမှုတွေက ဦးနှောက်ရဲ့ Amygdala လို့ခေါ်တဲ့ အစိတ်အပိုင်းကို အန္တရာယ်ရှိနေပြီလို့ သွားပြီးနှိုးဆွလိုက်ပါတယ်။ အဲဒီအခါ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ Adrenaline နဲ့ Cortisol လို စိတ်ဖိစီးမှုဟော်မုန်းတွေ တစ်ဟုန်ထိုး ထွက်လာပြီး ရင်တုန်တာ၊ အသက်ရှူမြန်တာနဲ့ ဂနာမငြိမ်တာတွေ ဖြစ်လာစေတာပါ။
.
၂။ အသံကပေးတဲ့ “ ဝမ်းနည်းခြင်း” (Infrasound & Emotion)
ထူးဆန်းတာတစ်ခုက အသံကျယ်ကြီးတွေကြားရင် ဘာလို့ ငိုချင်တာလဲဆိုတဲ့ အချက်ပါ။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေရဲ့ လေ့လာချက်အရ လူတွေ နားနဲ့မကြားနိုင်တဲ့ အလွန်နိမ့်တဲ့ အသံလှိုင်းနှုန်း (Infrasound) တွေက လူ့စိတ်ကို စိုးရိမ်စိတ် (Anxiety) နဲ့ အလွန်အမင်း ဝမ်းနည်းမှု (Extreme Sorrow) တွေ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါတယ်တဲ့။
တုန်ခါမှုပြင်းတဲ့ အသံတွေက ဦးနှောက်ထဲက စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ မှတ်ဉာဏ်တွေကို သွားရောက်လှုံ့ဆော်လိုက်တဲ့အခါ မသိစိတ်ထဲက ဆုံးရှုံးမှုတစ်ခုကို ပြန်သတိရသလိုမျိုး ရုတ်တရက် ငိုချင်စိတ်မျိုး ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။
.
၃။ မူးဝေတာနဲ့ ပျို့အန်တာဟာ အကြားအာရုံကြောင့်လား။
အသံကြားရင် မူးချင်သလို ဖြစ်တာဟာ နားအတွင်းပိုင်းက ဟန်ချက်ထိန်းစနစ် (Vestibular System) နဲ့ ဆိုင်ပါတယ်။ အလွန်ပြင်းတဲ့ တုန်ခါမှုတွေက ဒီစနစ်ကို သွားရောက်နှောင့်ယှက်လိုက်တဲ့အခါ ဦးနှောက်က ဟန်ချက်မထိန်းနိုင်တော့ဘဲ မူးဝေတာ၊ ပျို့အန်တာနဲ့ ယိုင်နဲ့နဲ့ဖြစ်တာတွေ ဖြစ်လာတာပါ။ ဒါကို Vestibular Hyperacusis လို့ ခေါ်ပါတယ်။
.
၄။ တကယ်ပဲ နတ်ဝင်ပူးခြင်းလား။
ဗုံသံ၊ ဆိုင်းသံတွေကြားမှာ တစ်ယောက်ယောက်က နတ်ဝင်ပူးသလိုမျိုး ပုံမှန်မဟုတ်တဲ့ အမူအရာတွေ လုပ်လာတာကို စိတ်ပညာမှာ Dissociation (သို့မဟုတ်) Trance State လို့ ခေါ်ပါတယ်။
ထပ်ခါတလဲလဲ ကြားနေရတဲ့ အသံချက်တွေနဲ့ တုန်ခါမှုတွေက ဦးနှောက်လှိုင်း (Brainwaves) တွေကို ပြောင်းလဲစေပြီး လူကို အိပ်မွေ့ချခံထားရသလို အခြေအနေမျိုးထဲ ရောက်သွားစေတာပါ။ ဒီအခါမှာ မိမိကိုယ်ကိုယ် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း လျော့နည်းသွားပြီး ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ အဆက်အသွယ် ပြတ်သွားတတ်ပါတယ်။ ဒါကိုပဲ တစ်ချို့က “ နတ်ဝင်တယ်” လို့ အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူလေ့ ရှိကြတာပါ။
.
၅။ Vagus Nerve နဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့တုံ့ပြန်မှု
လူ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာ ဦးနှောက်ကနေ ဝမ်းဗိုက်အထိ သွယ်တန်းနေတဲ့ ဗေးဂတ်စ် (Vagus Nerve) ဆိုတဲ့ အာရုံကြောကြီး ရှိပါတယ်။ သူက စိတ်လှုပ်ရှားမှုကို ထိန်းချုပ်ပေးတာပါ။ အသံလှိုင်းတွေရဲ့ တုန်ခါမှုက ဒီအာရုံကြောကို တိုက်ရိုက်ရိုက်ခတ်တဲ့အခါမှာ ခန္ဓာကိုယ်က အလိုအလျောက် တုံ့ပြန်မှုတွေ ဖြစ်လာပြီး အားအင်ကုန်ခမ်းသလိုမျိုး သတိလစ်မူးမေ့တာတွေလည်း ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။
…
…
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ပြောရရင်
အသံကျယ်ကျယ်ကြားလို့ ဝမ်းနည်းတာ၊ မူးတာ၊ နတ်ဝင်သလို ဖြစ်တာတွေဟာ “ ဝိဉာဉ်အားနည်းတာ” မဟုတ်သလို “ နတ်ကိုင်တာ” လည်း မဟုတ်ပါဘူး။
ဒါဟာ ကိုယ့်ရဲ့ အာရုံကြောစနစ် (Nervous System) က အလွန်အမင်း ထိခိုက်လွယ်နေတာ (Highly Sensitive) ကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။
ဆိုတော့ မိမိက ဒီလိုမျိုး ခဏခဏ ဖြစ်တတ်တဲ့သူဆိုရင် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အားနည်းတယ်လို့ အပြစ်မတင်ပါနဲ့။
အကြောက်လည်း မလွန်ပါနဲ့။
ဒါဟာ သင့်ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ သဘာဝတုံ့ပြန်မှုတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလိုအခြေအနေတွေကို ရှောင်လွှဲဖို့အတွက် အသံကျယ်တဲ့ နေရာတွေကို တတ်နိုင်သမျှ ရှောင်တာ၊ နားကြပ် (Earplugs) သုံးတာနဲ့ ဒီလိုဖြစ်လာရင် “ ဒါဟာ အာရုံကြောရဲ့ တုံ့ပြန်မှုသက်သက်ပဲ” လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် သတိပေးပြီး အသက်ရှူလေ့ကျင့်ခန်း လုပ်ပေးခြင်းဖြင့် စိတ်ကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
.
အသံကျယ်ကျယ်ကြားလို့ စိတ်လှုပ်ရှား၊ မူးဝေတာမျိုး ဖြစ်လာခဲ့ရင် ဒါလေးတွေကို မှတ်ထားပေးပါ . . .
* အသက်ရှူခြင်းကို အာရုံစိုက်ပါ (Box Breathing)
ရင်တုန်လာပြီဆိုတာနဲ့ နှာခေါင်းကနေ ၄ စက္ကန့်ရှူသွင်း၊ ၄ စက္ကန့်အောင့်ထား၊ ပါးစပ်ကနေ ၄ စက္ကန့် ပြန်ထုတ်ပါ။ ဒါက နိုးကြွနေတဲ့ အာရုံကြောတွေကို ချက်ချင်း ပြန်အေးချမ်းစေပါတယ်။
* မြေပြင်နဲ့ ထိတွေ့ပါ (Grounding)
ဖိနပ်ချွတ်ပြီး ခြေဖဝါးကို မြေကြီးပေါ် အပြားလိုက်ချပါ။ သင့်ခန္ဓာကိုယ်က ပိုလျှံနေတဲ့ တုန်ခါမှုစွမ်းအင်တွေကို မြေကြီးထဲ စီးဆင်းသွားစေဖို့ အာရုံပြုပါ။
* နားကို ကာကွယ်ပါ (Ear Protection)
ဖြစ်တတ်မှန်းသိရင် ပွဲလမ်းသဘင်သွားတဲ့အခါ Earplugs (သို့မဟုတ်) နားကြပ် ဆောင်ထားပါ။ ဒါဟာ ရှက်စရာမဟုတ်ဘဲ အကာအကွယ်တစ်ခုလို သဘောထားပါ။
* ရေသောက်ပါ
ရေအေးအေး တစ်ငုံသောက်ခြင်းက Vagus Nerve ကို ပြန်လည် တည်ငြိမ်စေပြီး မူးဝေခြင်းကို သက်သာစေပါတယ်။
* နေရာပြောင်းပါ
ခံစားချက်က အရမ်းပြင်းထန်လာရင် အားနာမနေပါနဲ့။ အသံနဲ့ဝေးရာကို ခဏထွက်သွားလိုက်တာက ဦးနှောက်အတွက် အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းပါပဲ။
…
…
အချုပ်ပြောရရင် ဒါဟာ နတ်သူငယ်ရဲ့ ခြောက်လှန့်မှုမဟုတ်သလို စိတ်ဓာတ်ပျော့ညံ့တာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ မိမိရဲ့ အာရုံကြောစနစ်က ပတ်ဝန်းကျင်ဒဏ်ကို မခံနိုင်လို့ အချက်ပေးနေတဲ့ သဘာဝတုံ့ပြန်မှုသက်သက်သာဖြစ်လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အပြစ်တင်မယ့်အစား သိပ္ပံနည်းကျ နားလည်ပေးလိုက်ပါ။
အမှန်တရားကို သိမြင်ခြင်းက ကိုယ့်ကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းကနေ လွတ်မြောက်စေပါလိမ့်မယ်….။
သင်၏စိတ်ကလေး ကျန်းမာစေဖို့
ဒေါက်တာမီ
..
..
❤️NUG, MOH တယ်လီကျန်းမာ၊ လူတိုင်းအတွက်ပါ ❤️
👉တယ်လီကျန်းမာတွင် ဆရာဝန်များနှင့် အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့် အခမဲ့ (အခမဲ့) တိုင်ပင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါသည်။
*** ပိတ်ရက်မရှိပါ ***
ကြိုတင်ဘိုကင်ယူရန်အတွက် တယ်လီကျန်းမာ messenger ကို ဆက်သွယ်ပါ။
(နေ့စဥ် မနက် ၈ နာရီမှ ည ၁၀ နာရီအထိ)
…
…
👉 စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးရင်ဖွင့်လိုသူများအတွက်….
မိမိကိုယ်ကိုသေကြောင်းကြံစည်မှု လုံးဝမရှိစေရ
Zero Suicide Hotline သို့ ဆက်သွယ်ရန်
(မနက် (၈) နာရီမှ နေ့လယ် (၁၂) နာရီ
ညနေ (၆) နာရီမှ ည (၁၀) နာရီအတွင်း)
*** မိနစ်ပိုင်းအတွင်း စာမပြန်ပါက “ /start” ဆိုသည်ကို ထပ်မံနှိပ်ပေးရန် လိုအပ်ပါသည် ***
Ministry of Health,
National Unity Government.
