ကျောက်ကပ် အစားထိုးကုသခြင်း ( Renal Transplant )

ကျောက်ကပ် အစားထိုး ကုသတယ် ဆိုတာ…

ကျောက်ကပ် အစားထိုး ကုသတယ်ဆိုတာ နာတာရှည် ကျောက်ကပ်ရောဂါဝေဒနာရှင်ရဲ့ ပုံမှန်အလုပ်မလုပ်တော့တဲ့ ကျောက်ကပ်ကို တခြားတစ်စုံတစ်ဦးရဲ့ ကျန်းမာတဲ့ကျောက်ကပ်နဲ့ အစားထိုး ကုသတာကို ဆိုလိုပါတယ်။

အစားထိုးဖို့ ကျောက်ကပ်ရဲ့ လိုအပ်ချက်တွေက….

အစားထိုးရန် လိုအပ်သောကျောက်ကပ်ကို သွေးအမျိုးအစားနဲ့ မျိုးရိုးဗီဇတူတဲ့ အလှူရှင်ထံမှ ရယူနိုင်ပါတယ်။

* အလှူရှင်အနေနဲ့ ကျန်းမာသန်စွမ်းပြီး ကျောက်ကပ်ရောဂါမရှိသူ ဖြစ်ရပါမယ်။

* လတ်တလောသေဆုံးထားသော အလှူရှင်ထံမှလည်း ကျန်းမာတဲ့ကျောက်ကပ်ကို လက်ခံရယူနိုင်ပါတယ်။

ကျောက်ကပ် အစားထိုးကုသဖို့ ပြင်ဆင်ရမှာတွေ…

ကျောက်ကပ် အစားထိုးကုသတော့မယ်ဆိုရင်

(၁) အစားထိုးကုသတာဟာ လူနာအတွက် အသင့်တော်ဆုံးရွေးချယ်မှု ဟုတ်/မဟုတ် ကျောက်ကပ် အထူးကုဆရာဝန်နဲ့ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပါ။

(၂) ကျောက်ကပ်လှူဒါန်းမယ့် အလှူရှင်ကို ကိုယ်တိုင်ရှာဖွေဆက်သွယ်လို့ရသလို ကျောက်ကပ်အစားထိုးကုသပေးနိုင်မယ့် ဆေးရုံ/ စင်တာတွေမှာ စာရင်းသွင်းပြီးလည်း အလှူရှင်ကို စောင့်လို့ရပါတယ်။

(၃) အလှူရှင်ရရင် လူနာရဲ့ မျိုးဗီဇ ၊ သွေးအမျိုးအစားတွေကို ကျောက်ကပ်အလှူရှင်နဲ့ ကိုက်ညီမှုရှိ/မရှိ စစ်ဆေးရတဲ့အပြင် နှစ်ဦးနှစ်ဘက်လုံးအနေနဲ့ ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူနိုင်စွမ်း ရှိ/မရှိ စစ်ဆေးပြီးမှသာ ကျောက်ကပ်အစားထိုးကုသတာကို စတင်လို့ရမှာဖြစ်ပါတယ်။

ကျောက်ကပ် အစားထိုးဖို့ ခွဲစိတ်တယ်ဆိုတာ …

အများအားဖြင့်တော့ ကျောက်ကပ်ဝေဒနာရှင်ရဲ့ ကျောက်ကပ်ကို ဖယ်မထုတ်လိုက်ဘဲ အလှူရှင်ရဲ့ ကျန်းမာတဲ့ကျောက်ကပ်ကို ထပ်ထည့်ပေးလိုက်တာဖြစ်ပါတယ်။

ဆေးရုံတက်ရတယ့် အကြောင်းရင်းကတော့…

လူနာရဲ့ ကိုယ်ခံအားက အစားထိုးကုသထားတဲ့ ကျောက်ကပ်ကို ပြန်မတိုက်ခိုက်အောင် ခုခံအားကျဆင်းစေတဲ့ဆေးတွေ ( Anti-rejection ) ကို ထိုးရပါတယ်။ ပုံမှန်ကတော့ ၅ ရက်ကနေ ၁ ပတ်အထိ ဆေးရုံတက်ရပြီး ထိုးဆေးကာလပြီးလို့ သောက်ဆေးပြောင်းရင် ဆေးရုံကဆင်းလို့ရပါပြီ။

ကျောက်ကပ် အစားထိုး ကုသပြီးရင်….

အကြီးစားခွဲစိတ်ကုသရတာမျိုးဖြစ်တဲ့အတွက် နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာလေးတွေ ကြုံရတတ်ပါတယ်

ရေတိုအနေနဲ့…

– လူနာရဲ့ခုခံအားက အစားထိုးထားတဲ့ကျောက်ကပ်ကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်တာ (Acute Rejection ) မျိုးက အစားထိုးကုသပြီး တစ်နှစ်အတွင်းမှာ အဖြစ်အများဆုံး ပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ အစားထိုးကုသတာခံယူထားတဲ့ လူနာ ၃ ယောက်မှာ ၁ ယောက်လောက်ထိ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အချိန်မီ ကုသမှုခံယူပြီးကျောက်ကပ်ပျက်စီးတာကို ကာကွယ်နိုင်ပါတယ်။

– သွေးခဲဖြစ်တာ ၊ ရောဂါပိုးဝင်တာတွေကလည်း ရေတိုကာလမှာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

ရေရှည်မှာဆိုရင်လည်း…

– အလှူရှင်ရဲ့ကျောက်ကပ်ကို ပြန်မတိုက်ခိုက်အောင် ဆေးတွေ ထိုးရ/သောက်ရတဲ့အတွက် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးတွေ ခံစားရတတ်ပါတယ်။ ခုခံအားချပေးတဲ့ဆေးတွေဖြစ်တာမို့ ရောဂါပိုးဝင်လွယ်ပြီး သာမာန်လူတွေထက် ပိုပြင်းထန်တတ်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် သွေးတိုး၊ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်စေနိုင်သလို ကိုယ်တွင်းအဆီဓာတ်များတာကိုလည်း ဖြစ်စေတတ်ပါတယ်။

ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးကြောက်လို့ ခုခံအားကျဆင်းစေတဲ့ဆေးဝါးတွေ ( Anti-rejections ) ကို မသောက်ရင်….

ဆေးတွေကို ပုံမှန်မသောက်ရင် အစားထိုးကုသထားတဲ့ ကျောက်ကပ်ကို မိမိခုခံအားက ပြန်တိုက်ခိုက်သော ဒဏ်( Rejection ) ကြောင့် အစားထိုးကျောက်ကပ် ပျက်စီးသွားတတ်ပါတယ်။ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးနဲ့ယှဉ်ရင် ကျောက်ကပ်ပျက်စီးသွားတာက ပိုဆိုးတာမို့ ဆေးပုံမှန်သောက်ဖို့ အလွန့်အလွန် အရေးကြီးပါတယ်။

ဆောင်ရန်ရှောင်ရန်တွေက…

– ကုသမှုှုခံယူပြီး ၃ လလောက်အတွင်း အလေးအပင်တွေမတာ ၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု ပြင်းပြင်းထန်ထန်လုပ်တာတွေ ရှောင်ရပါမယ်။ ပြီးရင်တော့ သာမန်လူတွေလို သွားလာလှုပ်ရှားလို့ ရပါတယ်

– ဆေးလိပ်ဖြတ်ရပါမယ်

– ဆရာဝန်ညွှန်ကြားထားတဲ့ သောက်ဆေးကို အစားထိုးကုသထားတဲ့ ကျောက်ကပ် အလုပ်လုပ်နေသ၍ နေ့စဥ် မပျက်မကွက် သောက်ရပါမယ်။

– ကျောက်ကပ်အထူးကုဆရာဝန်နဲ့ ရက်ချိန်း ပုံမှန်ပြန်ပြတာ၊ ပုံမှန်သွေးဖောက်စစ်တာတွေ ပြုလုပ်သင့်ပါတယ်။

– အာဟာရပြည့်ဝပြီး ကျန်းမာရေးနဲ့ညီညွတ်တဲ့ အစားအသောက်တွေကို ရွေးချယ်စားသောက်ရပါမယ်။

နောက်ဆုံးပိတ်အနေနဲ့ မှာချင်တာက

ကျောက်ကပ် အစားထိုး ကုသတယ်ဆိုတာ လွယ်ကူတဲ့ကုသနည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါ့ကြောင့် ကျောက်ကပ်ရောဂါ မဖြစ်ရလေအောင် ကာကွယ်ပါ။ ကျောက်ကပ်ရောဂါလို့ သိသိချင်းဆိုရင်လည်း အချိန်နောက်မကျခင် သက်ဆိုင်ရာဆရာဝန်နဲ့ သေချာပြသ ကုသတာမျိုးလုပ်ကြပါ။

” လူသားအားလုံး ကျန်းမာ သန့်စင်သော ကျောက်ကပ်ပိုင်ရှင်လေးများ ဖြစ်ပါစေကြောင်း ဆုတောင်းလျက်…. “

Reference

https://www. nhs .uk/conditions/kidney-transplant/

https://www. mayoclinic .org/tests-procedures/kidney-transplant/about/pac-20384777

NUG, MOH တယ်လီကျန်းမာ ၊ လူတိုင်းအတွက်ပါ